Ana içeriğe atla

Kazakistan Finansal Sektörü Üzerine Gözlemler

27.05.2015 | Yorumlar | Finans | 851 Ayça Şimşek

Kazakistan, merkezi ekonomiden serbest ekonomiye geçiş sürecini en başarılı şekilde gerçekleştirmiş geçiş ekonomilerinden biridir. 1990’ların ortalarında gerçekleştirilen geniş çaplı reformların ardından ekonomik gelişme sürecine giren Kazakistan’da hükümet, 1998 Asya krizinin etkilerine rağmen dış ticarette koruma ve döviz tayınlaması dahil olmak üzere bir dizi önlem uygulamıştır. 2008 Küresel Finansal Krizi’nin olumsuz etkileri ekonomide hissedilinceye kadar Kazakistan’ın makro ekonomik göstergeleri bu yıllarda nispeten olumlu bir seyir izlemiştir. Kazakistan bankacılık sektörü de Küresel Finansal Krizi’nden olumsuz etkilenmiştir.

Diğer yandan, yakın zamanlı verilere baktığımızda Kazakistan’ın reel GSYİH’sı zayıf yurt içi talebe bağlı olarak 2013 yılında %6’dan 2014 yılında %4.3’e gerilemiştir. Bunun altında yatan başlıca etkenler, Şubat 2014 devalüasyonu, petrol fiyatlarındaki azalış ve Kazakistan’ın ham petrol, demir cevheri ve maden ürünlerine yönelik dış talebin zayıflamasıdır. Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası, Uluslararası Para Fonu ve Dünya Bankası’nın öngörülerine göre; Eylül 2014’de 2015 yılı için reel GSYİH oranı %5.1 olarak belirlenmişken, ülkenin ihracat gelirlerini azaltan petrol fiyatlarındaki sert azalış nedeniyle yeni öngörü %1.5 olarak belirlenmiştir. Özel harcamalar da, devalüasyondan ve tüketici kredileri için sıkı kredi verme koşullarından olumsuz etkilenmiştir. Enflasyon oranı da Ocak 2014’de %4.5 iken devalüasyonun ve yüksek ithal girdi fiyatlarının etkilerine bağlı olarak 2015 yılının ilk aylarında %7.4’e yükselmiştir.

Hükümet 2014 yılında, ekonomi üzerindeki bu olumsuz etkilerin azaltılması için 2014-2015 dönemini kapsayan bir ekonomik destek programı uygulamaya koymuştur. 1 trilyon Tenge (5.5 milyar dolar) tutarındaki bu program, geri ödenmeyen kredilerin azaltılması ve küçük ve orta boy işletmelere (KOBİ) teşvik kredilerinin sağlanması yoluyla özellikle bankacılık sektöründeki kredi problemlerinin çözülmesini hedeflemektedir. Bu program ile KOBİ’leri desteklemek, bankacılık sektörünü rehabilite etmek ve serbest bölgelerin altyapılarını oluşturmak amacıyla 500 milyar Tenge (2.75 milyar dollar) harcanması planlanmıştır. KOBİ’lere verilen bir diğer destek de 2015-2016 döneminde Kazakistan Milli Fonu’ndan Damu Girişimciliği Kalkındırma Fonu ve Kazakistan Kalkınma Bankası aracılığıyla yıllık olarak 100 milyar Tenge (550 milyon dolar) tutarındaki interbank kredisinin KOBİ’lere aktarılmasıdır.
Diğer yandan, finansal istikrarı sürdürmek için kompleks düzenleyici önlemler alınacaktır. Bu önlemler, ekonomide milli paranın rolünü arttırmayı, ekonomide kredi artışını sağlamak için bankaların elindeki Tenge miktarının artışını teşvik etmeyi ve bankacılık sektörünü iyileştirmeyi hedeflemektedir. Programda, milli paranın ekonomideki rolünün teşvik edilmesi için Kazakistan Mevduat Sigorta Fonu’ndan mevduat sahipleri için Tenge cinsinden yapılan garantili ödeme miktarının 5 milyon Tenge’den 10 milyon Tenge’ye (27,000 dolardan 55,000 dolara) çıkarılması planlanmaktadır. Hükümet, Fon’un kapitalizasyonunu arttırma ve dolar cinsinden garantili mevduatlar üzerindeki yıllık faiz oranını %4’den %3’e düşürme yoluyla bu amaca ulaşmayı planlamaktadır.
2014 yılında Kazakistan bankacılık sektörü ekonomik programdan oldukça fayda sağlamıştır. Aralık 2014 itibariyle toplam banka kredilerinin %23.5’ini oluşturan geri ödenmeyen kredilerin azaltılması için Sorunlu Krediler Fonu’nun sermaye yapısı, 2014 yılı sonunda ve 2015 yılının ilk aylarında 1.4 milyar dolar kullanılarak yeniden düzenlenmiştir. Şubat 2015’de bankaların 2016 yılına kadar gerçekleştirmesi için Kazakistan Merkez Bankası tarafından geri ödenmeyen kredilere ilişkin bir dizi önlem getirilmiştir. Bu çerçevede bankaların geri ödenmeyen kredi oranlarını 2015 sonu itibariyle %10 oranında azaltması gerekmektedir. Bu gereklilikleri sağlayamayacak durumdaki bankaların 2016 yılına kadar sektörden çekilmesi söz konusu olacaktır.

Geri ödenmeyen kredilerin silinmesi için uygulanan vergi istisnalarının da kapsamı genişletilmiştir. Bununla birlikte, 2015 sonuna kadar %10 olarak belirlenen geri ödenmeyen kredi tavanı sektördeki pek çok banka için hala yüksektir. Ayrıca sıkı para politikası da kredi artış oranını olumsuz yönde etkilemiştir. Kredi artışı, 2014 yılının ilk yarısında çift haneli rakamlardan 2015 yılının ilk aylarında % 2.3’e düşmüştür. Bununla birlikte, KOBİ’lere yönelik teşvik kredileri, kredi artışını destekleyecek şekilde Ocak 2014’de %9’dan Şubat 2015’de yaklaşık %33’e yükselmiştir. Diğer yandan, bankacılık sektöründe uluslararası standartlara geçiş sürecinin ilk aşamasında bankaların sermaye yeterlilik oranları açısından daha esnek koşullar belirleyen Basel III Standartları da azaltılacaktır. Bu süreç, Kazakistan Merkez Bankası tarafından denetlenecektir.

Sonuç olarak, uygulanan ekonomik destek programının ve finansal sektörde gerçekleştirilen diğer düzenlemelerin Kazakistan’da ekonomik istikrarı güçlendirmeyi hedeflediği söylenebilir. Diğer yandan, bankacılık dışı finansal kurumlar, bankaların aktif olarak katılmasının söz konusu olmadığı belirli piyasa katmanlarında faaliyet göstermeyi hedefleyerek ticari bankalara yardımcı olabilirler. Ancak Kazakistan’ın finansal sektöründe faaliyet gösteren bankacılık dışı finansal kurumlar benzer şartlara sahip diğer ülkelerdekilere kıyasla daha az gelişmiş durumdadır. Bu açıdan bu alanda uygulamayı kolaylaştıracak daha sistemli bir yasal ve kurumsal çerçeve oluşturulabilirse, finansman sağlamayı kolaylaştıracak finansal araçların (finansal kiralama, faktöring, ticari kredi finansmanı gibi) geliştirilmesi mümkün olacaktır. Bu çerçevede Kazakistan ekonomisinde bankacılık sektöründeki yeni kanuni düzenlemelerin, kredileri arttırması, yurt içi ve yabancı yatırımları teşvik etmesi, finansal istikrarı iyileştirmesi ve ekonomik büyüme hızını arttırması beklenmektedir.

Etiketler: Finans, Kazakistan, Devalüasyon, Enflasyon, Bankacılık Sektörü

Yazar

  • Misafir Araştırmacı

    Ayça Şimşek

    Hayal Ayça Şimşek 13 Ocak 1973 tarihinde İzmir’de doğmuştur. İlköğrenimini Karşıyaka Cumhuriyet İlkokulu’nda, orta ve lise öğrenimini İzmir Özel Türk Koleji’nde tamamlamıştır. 1995 yılında Dokuz Eylül Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye Bölümü’nden mezun olmuştur.