Kazakistan Parlamentosu Meclis Seçimleri ve Gözlemlenen Değişim

KAZAKİSTAN PARLAMENTOSU MECLİS SEÇİMLERİ VE GÖZLEMLENEN DEĞİŞİM Kazakistan Cumhuriyeti Parlamentosu’nun alt kanadı olan Meclis ile bölge, il ve ilçe maslihatları için milletvekili seçimleri yapıldı. Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Comart Tokayev, 21 Ekim 2020’de ulusa hitaben yaptığı konuşmada, 10 Ocak 2021’de Parlamento Meclisi milletvekillerinin olağan seçimlerinin yapılmasına ilişkin Karar’ı imzaladığını açıkladı. Kazakistan Cumhuriyeti Parlamentosu Meclis seçimleri, geçmişte 1995, 1999, 2004, 2007, 2012 ve 2016 yıllarında gerçekleşmiştir. Bunlardan üçü, planlanan tarihten daha erken yapılmıştır.

Bağımsızlıktan bu yana Kazakistan’da, yasama organının çalışma sürecini iyileştirmek için çok sayıda düzenleme yapıldı. Yapılan bu seçim öncesinde, Meclis ve Maslihatların çalışma usullerinde birtakım değişiklikler gerçekleştirildi. Kazakistan Cumhurbaşkanı Tokayev, 21 Ekim 2020 tarihli konuşmasında 7. Dönem Meclisi, çalışmalarında demokrasi ve şeffaflığa daha fazla önem verileceğini ifade etti. Seçim gününün ilanından seçimlere kadar geçen süreçte, partilerin siyasi faaliyetlerinde hissedilir bir artış gözlemlenmiştir. Bu bağlamda siyasal hayatın, çağın gelişmelerine göre iyileştirilmeye çalışıldığı söylenebilir. Çok partili siyasal yapı, insanların siyasal katılımına fırsat yaratmaktadır.

İlgili kanunlarda yapılan son değişiklikler kamu kuruluşlarının çalışmalarına yeni bir ivme kazandırdı.

“Kazakistan Cumhuriyeti Parlamentosu ve Milletvekilleri Statüsü Hakkında” anayasa maddesi ile “Kazakistan Cumhuriyeti Parlamentosu Komite ve Komisyonları Hakkındaki”

kanunda düzenlemeler yapılarak muhalefet partilerine daha fazla fırsat eşitliği sağlandı. Bu bu yeni düzenlemelerin, toplumun siyaset kurumuna olan güvenini daha da artırdığı söylenebilir. Neticede Meclisin daimi komitelerinin başkanlarından birinin ve iki sekreterinin, muhalefet partilerinin milletvekilleri arasından seçileceği ifade edildi. Ayrıca “Kazakistan Cumhuriyeti Seçimleri Hakkındaki Kanun” ile “Siyasi Partiler Hakkındaki Kanun”da yapılan değişiklik, Kazakistan’da ilk kez parti listelerinde gençlere ve kadınlara %30 oranında kota getirerek kadın ve gençlerin parlamentoya girmesine imkan yarattı. Kazakistan'ın Merkez Seçim Komisyonu’na (MSK) göre Kazakistan’daki oy verme hakkına sahip 11.915.903 seçmenin %63.3’ü kurulan 10.060 sandıkta oyunu kullandı. Kazakistan Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı verilerine göre yurt dışında yaşayan Kazakistan vatandaşları için de 53 ülkede 66 seçim sandığı kuruldu. MSK Başkanı Berik Imaşev, yaptığı açıklamada seçimlerin ülke demokrasisi ve toplum yaşamındaki önemine dikkat çekti. Imaşev, yerli ve yabancı gözlemcilere, seçimlerin gerçekleştirilmesinde verdikleri destekten, açık ve adil seçimlerin yapılmasındaki katkılarından dolayı da teşekkür etti. MSK verilerine göre, toplam 10 uluslararası kuruluştan toplam 398 gözlemci seçimlerde görev yaptı. Bunlardan, 179’u Bağımsız Devletler Topluluğu’ndan (BDT), 48’i BDT Parlamentolar Arası Asamblesi’nden, 42’si Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı (AGİT) Demokratik Kurumlar ve İnsan Hakları Bürosu’ndan, 15’i Şangay İşbirliği Örgütü’nden, 9’u Türk Dili Konuşan Ülkeler Parlamenter Asamblesi’nden, 9’u AGİT Parlamenter Asamblesi’nden, 7’si Kolektif Güvenlik Anlaşması Örgütü Parlamenter Asamblesi’nden, 7’si Türk Konseyi’nden, 4’ü İslam İşbirliği Teşkilatı’ndan, 2’si AB Kazakistan Delegasyonu’ndan toplam 322 gözlemci ile 31 ülkeden bireysel düzeyde 76 bağımsız gözlemci seçim sürecini izledi. Kazakistan Cumhuriyeti MSK,12 Ocak 2021 tarihinde seçim sonuçlarını açıkladı. Son resmi sonuçlara göre seçimlere katılan 5 partiden; Nur Otan Partisi 5.148.074 oy (%71.09), Ak Jol Partisi 792.828 oy (%10.95), Kazakistan Halk Partisi 659.019 oy (% 9.10), Auıl Partisi 383.023 oy (% 5.29) ve Adal Partisi 258.618 oy (% 3.57) aldı. Kazakistan Seçimleri Hakkındaki Kanun’un 97. maddesinin 1. fıkrasına göre, Parlamentodaki sandalye dağılımında %7’lik barajı geçen; Nur Otan Partisi’nden 76 milletvekili, Ak Jol Partisi’nden 12 milletvekili ve Kazakistan Halk Partisi’nden 10 milletvekili Meclisin 7. Dönem üyelerini oluşturdu.

11 Ocak 2021 tarihinde, Kazakistan Halklar Asamblesi (KHA) bünyesindeki 7. Dönem Meclis adaylarının seçimi de yapıldı. KHA’nın Nur-Sultan’da gerçekleşen 28. kurultayında, 504 üyeden 351’i oylamaya katılarak KHA’nın 9 milletvekilini seçti.

Bu seçimlerde bir kısım ilklerin yaşandığını da belirtmek gerekir. Bunlardan ilki, seçimlerin, Kazakistan’ın bağımsızlığının 30.

yıldönümüne denk getirilmiş olmasıdır. İkincisi, 2019’da yapılan ve ülkenin ikinci Cumhurbaşkanı’nın seçildiği Cumhurbaşkanı Seçimleri’nden sonra gerçekleşmiş olmasıdır. Üçüncüsü, siyasal iktidarın, sağlamış olduğu siyasi atmosferde muhalefet partileri, bu seçime iyi düzeyde hazırlanabilmiştir. Diğer dikkat çeken bir gelişme ise 6. Dönem’de de Meclis’te temsil edilen Kazakistan Komünist Halk Partisi’nin, seçime kısa bir süre kala adını Kazakistan Halk Partisi olarak değiştirmesidir. Son seçimde Kazakistan Halk Partisi, oyların %7.19’unu alarak bu dönem de Meclis’e 7 milletvekili sokmayı başardı. 5. Dönem ve 6. Dönem de Meclis’te temsil edilen Ak Jol partisi için bu seçimin kolay geçtiği söylenemez. Rekabet düzeyi yüksek geçen seçimlerde seçmeninin güvenini kaybetmemek için Ak Jol güçlü bir seçim programı geliştirdi. Yine de 10 yıldır Meclis’te temsil edilen Parti, önceki seçimlerdeki tecrübesiyle tarihinin en yüksek oy oranı olan %10.18’le seçmenden büyük destek gördü. Kazakistan’ın Kurucu Cumhurbaşkanı Nursultan Nazarbayev’in liderliğindeki Nur Otan Partisi’nin, Kazakistan’ın siyasi yaşamında çok özel bir yeri bulunmaktadır. Kuruluşundan bu yana, Kazakistan halkının ekonomik, sosyal, sağlık ve eğitim alanlarındaki gelişiminin, Nur Otan Partisi’nin programı ile yakından bağlantılı olduğu bilinmektedir. Zira bağımsızlıktan bugüne, oy oranlarındaki değişime rağmen, seçimlerin açık ara kazananı olan Nur Otan Partisi, mali imkanlarının yanı sıra güçlü insan kaynağına sahiptir. Bu kapasitesi ile Nur Otan Partisi, geçmişte olduğu gibi Kazakistan halkının destek ve güvenini bir kez daha kazanmıştır.

15 Ocak’ta Kazakistan Cumhurbaşkanı Tokayev, Meclis’in 7. Dönem’inin ilk oturumuna katıldı. Cumhurbaşkanı, 6. Dönem milletvekillerini, son 5 yılda 410 yasanın kabulü sürecindeki çalışmalarından ötürü tebrik ederek, 7. Dönem milletvekillerine başarılar diledi. Kazakistan’ın bağımsızlığının 30. yıldönümü ve parlamenter sistemin 25. yıldönümü arifesinde teşkil ettirilen Meclis’in önemine değinen Cumhurbaşkanı, devletin, yeni atılımlar öncesinde, tüm alanlarda araştırmalar yapması, öncelikler belirlemesi, hukuk devletini geliştirmesi ve toplumun hükümete olan güvenini artırmak için gayrette bulunması gereğini vurguladı. Tokayev, konuşmasında aşamalı şekilde gerçekleştirilecek reformlarla, yerel yönetimlerin yetkilerinin genişletileceği, yönetim sistemi ve yarı kamu sektörünün modernize edileceği, dijitalleşmenin yaygınlaştırılacağı ve şeffaflığın sağlanacağı üzerinde durdu. Aynı zamanda eğitim alanına öncelik tanınacağı, bölgeler arası eğitim ve sosyal kesimler arasındaki eşitsizliğin azaltılmasını amaçlayan projelerin başlatılacağını da sözlerine ekledi. Diğer taraftan, siyasi reformların ön koşulu olarak mahallelerde aşamalı olarak seçimlerin yapılmasının önemi üzerinde duran Tokayev, seçim barajının %7’den %5’e kadar indirilmesi yönünde çalışmalar yapılacağını ve bunun yanında siyasi partilerin seçimlere daha aktif katılımının temin edileceğini belirtti. Meclis’te 5. Dönem ve 6. Dönem’de de Başkan olarak görev yapan Nurlan Nigmatullin, Nur Otan Partisi milletvekillerinin teklifi üzerine, üyelerin tamamının desteğini alarak 7. Dönem Meclisi’nin de Başkanı seçilmiştir. Yeni üyelerin göreve başlamasından sonra Meclis’teki Daimi Komisyonlar’ın üye ve başkanları da belirlenmiştir. Bu yeniden görevlendirme sürecinde Ak Jol Partisi ve Kazakistan Halk Partisi üyelerinden iki Komisyon için birer Başkan seçilmiştir. Sonuç olarak “Kovid-19 Salgınının” tüm dünyada olduğu gibi, Kazakistan’ı da etkilediği bilinmektedir. Salgın sebebiyle yaşanması muhtemel bir ekonomik krizin üstesinden hızlı bir şekilde gelebilmek amacıyla yasalarda bir dizi reformların yapılması gerekmektedir. Diğer taraftan, yapılan bu seçimin vatandaşın beklentilerini, karşılayacağı da düşünülmektedir. Seçimlerle yenilenen Meclis’in, hem Kazakistan’ın ekonomik ve sosyal kalkınması için hem de siyasal katılımın daha da artırılması yönündeki beklentileri güçlendirdiği söylenebilir. Bu esnada, Kazakistan Cumhuriyeti Bağımsızlığının 30. yıldönümü öncesinde Meclis üyelerinin yenilenmesinin, ülkenin kalkınmasına ivme kazandıracağı beklenmektedir. Kazakistan’ın refahı için iktidar partisi ile birlikte, halkın güvenini kazanmış diğer partilere de fırsat eşitliği sağlanmasının Kazakistan demokrasisinin gelişimine önemli katkılar sağlayacağı açıktır.

Yazar Erkinbek Turgunov, Avrasya Araştırma Enstitüsü, Kazakistan Politika, Dış İlişkiler ve Güvenlik       10 Ocak 2021’de Kırgızistan’da cumhurbaşkanlığı seçimi yapıldı. Ülkenin Merkez Seçim Komisyonu’nun yaptığı açıklamaya göre seçmenlerin %79,28’i Sadır Caparov’u destekledi. Cumhurbaşkanlığı Yönetim Ofisi, 21-28 Ocak tarihleri arasında gerçekleşecek olan yemin töreni için hazırlıklara başladı. Yemin törenine Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile Kazakistan’ın ilk Cumhurbaşkanı Nursultan Nazarbayev’in katılması bekleniyor (24.kg, 13.01.2021). Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev ve Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan, Moskova’da Dağlık Karabağ meselesi üzerine yaklaşık dört saat süren bir görüşme yaptılar. Başkan Putin, meslektaşlarıyla ikili görüşmeler de gerçekleştirdi. Her iki ülke ile olan stratejik ortaklığa değinen Rus lider, Kasım ayında varılan ateşkes anlaşmalarının istikrarlı bir şekilde uygulandığını ve bu durumun, her iki ülkenin çıkarlarını da dikkate alarak çatışmanın uzun vadeli çözümü için ön şart oluşturduğunu belirtti (TASS, 11.01.2021).

Ukrayna Dışişleri Bakanı Dmitro Kuleba, Moldovalı ve Gürcü meslektaşları Aureliu Ciocoi ve David Zalkaliani ile çevrimiçi bir görüşme yaptı. AB’nin Doğu Ortaklığı üç üye devletinin dışişleri bakanları, AB+ İlişkili Ortaklar formatında “farklılaşma” ilkesine dayanan derinlemesine diyalog girişimi geliştirme taahhütlerini yinelediler. Taraflar ayrıca, Avrupa Pazarına entegrasyon ve “dört Avrupa özgürlüğünü” yayma ufkunun Ukrayna, Moldova ve Gürcistan için stratejik hedefler olması gerektiği konusunda mutabık kaldılar (Ukrinform.net, 15.01.2021).

Moldova Cumhurbaşkanı Maya Sandu, ilk yurtdışı ziyaretini yaptığı Kiev’de Ukrayna Cumhurbaşkanı Vladimir Zelenskiy ile görüştü. İki lider; enerji, altyapı, ticaret ve ulaştırma alanlarında ikili işbirliğine yönelik bir dizi belge imzaladı. Başkanlar ayrıca, uluslararası kabul gören sınırlar çerçevesinde iki ülkenin egemenlik ve toprak bütünlüğüne saygı temelinde, çatışmaların barışçıl çözümüne yönelik karşılıklı desteklerini yeniden teyit ederek, ikili diyaloğu en üst düzeyde sürdürme niyetlerini dile getirdiler (Ukrinform.net, 12.01.2021).

Özbekistan Cumhurbaşkanı’nın Afganistan Özel Temsilcisi İsmatulla İrgaşev, Pakistan Olağanüstü ve Tam Yetkili Büyükelçisi Seyyid Ali Esad Gilani’yi kabul etti. Taraflar, Afganistan’daki mevcut durum ile uluslararası toplumun bu ülkede barış ve istikrarı sürdürme çabaları hakkında görüş alışverişinde bulundular. Pakistan’ın Taşkent Büyükelçisi, Özbekistan’ın Afganistan’da uzun vadeli ve sürdürülebilir barışın sağlanmasındaki rolü ve çabalarından övgüyle bahsetti (Uzdaily.uz, 15.01.2021). Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile bir telefon görüşmesi yaptı. Liderler, iki halk arasında her alanda dostluk ve kardeşlik ilişkilerinin gelişmesine dikkat çekti. Başkanlar, yakın zamanda kurtarılan bölgelerdeki restorasyon ve yeniden yapılanma çalışmalarını ve bu sürece, Türk şirketlerinin katılımını da görüştüler. Türkiye Cumhurbaşkanı, Türkiye’nin Azerbaycan’ı desteklemeye devam edeceğini vurguladı (News.az, 16.01.2021).

Toplum ve Kültür Ekonomi, Finans ve Enerji       Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası (EBRD), yerel ortaklarıyla birlikte Kazakistan'daki küçük ve orta ölçekli işletmeleri desteklemeye devam ediyor. EBRD, Bank CenterCredit tarafından yerel ambalaj üreticisi İntelpack’e sağlanan 1.1 milyon dolarlık kredide riskin %50’ye kadar olan kısmını paylaşmayı kabul etti. EBRD, daha önce de söz konusu şirkete finansman ve teknik yardım sağladığı için İntelpack ile uzun vadeli bir ortaklığa sahiptir. Banka’nın, bugüne kadar Kazakistan’daki yatırımları yaklaşık 8 milyar dolara ulaşmıştır (Kazinform, 13.01.2021). Kırgızistan Tarım Bakanı Tilek Toktogaziev, ülkenin bölgesel bir tarım üssü olmayı hedeflediğini açıkladı. Bakanlık, hem kendi iç rezervlerini kullanarak hem de Kazakistan, Rusya ve Moğolistan dahil olmak üzere komşu ülkelerden ucuz canlı sığır ithalatı yapmak suretiyle et ürünlerini işlemeyi ve Basra Körfezi ülkelerine ihraç etmeyi planlıyor. Bakanlığın tahminleri, ülkenin Birleşik Arap Emirlikleri’ne haftada 40.000 ton, Çin’e ise günde 60 ton et ürünleri ihraç edebileceğini gösteriyor (24.kg, 12.01.2021).

Avrasya Ekonomik Komisyonu, 11 Aralık 2020’de Yüksek Avrasya Ekonomik Konseyi tarafından onaylanan, Avrasya Ekonomik Birliği’nin 2025’e kadar geçerli stratejik kalkınma yönergesini yayımladı. 330 adet önlem ve mekanizmadan oluşan belge, kapsamlı bölgesel işbirliğini hedefliyor. Stratejinin uygulanması, 13 ek uluslararası anlaşmanın imzalanmasını, 60’ın üzerinde yasal ve düzenleyici kanunun yasalaşmasını ve Avrasya Ekonomik Birliği Antlaşması ile ulusal mevzuatlarda yaklaşık 25 değişiklik ve ek düzenlemenin yapılmasını gerektiriyor (BelTA, 14.01.2021).

Belarus’un yeni otomobil pazarında 2020’de daha düşük satış gerçekleşti. Belarus Otomobil Derneği Genel Müdürü Aleksandr Sidoreviç, satışların %18 oranında düşüşle 53.500 olarak gerçekleştiğini açıkladı. 2019 yılında araç satışı 65.000 olmuştu. Sidoreviç ayrıca, Belarus otomobil pazarının kapasitesinin, mevcut durumdan en az iki kat daha büyük olduğunu belirtti. 2020 yılında Rus markaları, toplam otomobil satışının %70,2’sini oluşturdu. Belarus’taki otomobil üreticilerinin payı %10’dan %17’ye yükselirken, ithal araç satışları ise %13 olarak gerçekleşti (BelTA, 14.01.2021).

2020’de Özbekistan’ın ihracatı, 15,1 milyar dolar olarak gerçekleşti. Yatırım ve Dış Ticaret Bakanlığı’nın yaptığı açıklamaya göre Özbekistan, sektöre dahil edilecek 2.000’den fazla yeni işletmeyle ihracatını, 2021 yılında 17 milyar dolara çıkarmayı planlıyor. 2020 yılında, ülkenin sabit varlıklarındaki yabancı yatırımlar 6.6 milyar dolar olurken, yatırım programlarının bir parçası olarak 169.000’den fazla yeni iş yaratıldı. Ülke 2021’de, 10.5 milyar dolarlık yabancı yatırım çekmeyi planlıyor (UzReport, 14.01.2021).

İran’ın Azerbaycan Büyükelçisi Seyid Abbas Musavi, Azerbaycan Girişimciler Ulusal Teşkilatları Konfederasyonu Başkanı Memmed Musayev ile geçtiğimiz günlerde bir görüşme gerçekleştirdi. Taraflar, iki ülke arasındaki ekonomik ilişkileri geliştirmeye yönelik tedbirleri ele aldı. Özellikle, Azerbaycan’da İran Ticaret Evi’nin açılmasının ekonomik işbirliğini derinleştireceği konusunda mutabık kaldılar. 2020 yılının ilk 11 ayında İran, Azerbaycan’a 266,1 milyon dolar tutarında ürün ihraç ederken, ithalat 36,7 milyon dolara ulaştı (AzerNews, 13.01.2021).

Hazırlayanlar Saule Akhmetkaliyeva, Kanat Makhanov.       TÜRKSOY, Bulgaristan’ın Filibe kentinde “Abay’ı Okumak” albümünü tanıtan bir sergi düzenledi. Prestij albümünde, Abay’ın eserlerinden esinlenen Türk Dünyası’ndan ressamların tabloları yer alıyor. Türkiye Cumhuriyeti Filibe Başkonsolosluğu’nda düzenlenen etkinliğe, COVID19 salgının yayılmasına karşı alınan tedbirler nedeniyle yalnızca diplomatlar ve belediyeden temsilciler katıldı (Türksoy, 14.01.2020).

Ünlü Kazak şairin hayatını ve eserlerini tanıtan “Abay Köşesi”, Trakya Üniversitesi’nde (Edirne) açıldı. Etkinlik, büyük Kazak şair ve filozofun 175. yıldönümü çerçevesinde TÜRKSOY’un katılımıyla düzenlendi. Etkinliğe, Kazakistan ve Türkiye’den diplomatların yanı sıra Üniversite yönetiminden temsilciler de katıldı (Türksoy, 13.01.2021).

Uluslararası Türk Akademisi, Nur-Sultan’da Azerbaycan hakkında hazırlanan çeşitli kitapların tanıtımını yaptı. Etkinlik, 2021 yılı boyunca kutlanacak olan Türk devletlerinin bağımsızlıklarının 30. yıldönümü kapsamında düzenlendi. Tanıtılan kitaplar arasında “Azerbaycan’ın İncisi Karabağ: Tarih, Kültür, Doğa”, “Kayıp Mutluluk: Karabağ’ın Gerçek Hikayeleri” ve “Azerbaycan Halkının Cumhuriyeti”

yer aldı. Söz konusu etkinliğe, Türk devletlerinden diplomatlar ve üst düzey hükümet yetkilileri katıldı (Twesco.org, 14.01.2021).

Tacik şehri Tursunzade’de Rusça Eğitim Merkezi açıldı. Girişim, “Rus Topluluğu” kamu kuruluşu, Rusya’nın Duşanbe büyükelçiliği, kent yöneticileri ve Kutsal Rus Ortodoks Kilisesi Tacikistan Piskoposluğu tarafından gerçekleştirildi. Merkezin, okul çocuklarının Rusça bilgisini geliştirmek ve üniversite adaylarının Rusya Federasyonu’ndaki üniversitelere kabul edilmelerine yardımcı olmak amacıyla açıldığı ifade edilmektedir (Centralasia.news, 12.01.2021).

Türkmenistan, Orta Asya’nın çöl ekosistemini UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne aday göstermeyi planlıyor. Söz konusu karar; Doğu, Orta ve Kuzey Karakum Çölü’ne bilim adamlarının yaptıkları seferler sırasında yaptıkları saha araştırmasının sonuçlarına göre alındı. Araştırma sonucunda, çöllerin flora ve faunasına ait raporlar ve güncellenmiş listeler hazırlandı. Araştırmada, doğal rezervler için yönetim planlarının geliştirilmesine yönelik gerekli bilgiler de toplanmıştır (Centralasia.media, 11.01.2021). Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı (TİKA) Program Koordinatörü Osman Usta, Kırgızistan Milli Kütüphanesi’ni ziyaret etti. Kütüphane müdürü Cıldız Bakaşova ile görüşen Usta, Cengiz Aytmatov’un adını taşıyan Kırgız-Türk Kültür ve Edebiyat Merkezi’nin iyileştirilmesi ve modernizasyonuna yönelik işbirliği imkanlarını da değerlendirdi. Taraflar ayrıca ortak projeleri ele alarak, 2021’de birlikte düzenlenecek etkinlik planlamalarının ana hatlarını belirlediler (En.kabar.kg, 14.01.2021).