Beşeri Bilimler ve Kültür Projeleri: Destek ve Finansman

BEŞERİ BİLİMLER VE KÜLTÜR PROJELERİ: DESTEK VE FİNANSMAN Kültürel ve beşeri bilimler alanlarındaki araştırmaların, projelerin ve programların desteklenmesi ve finanse edilmesi birçok ülkeyi zorlayan kısımları olan ve olmaya devam eden bir konudur. İnsani ve kültürel faaliyetlerin özünde, önemli bir gelir getirmemelerinde ve teknolojik veya doğa bilimleri dallarındaki gibi ticarileşmeye elverişli olmamaları yatmaktadır. Genelde, çeşitli fonlar ve hedeflenen programlar ek fon kaynakları olarak hizmet edebilmesine rağmen, bu tür projelerin maliyetleri kamu bütçesi tarafından karşılanmaktadır.

COVID-19 salgını sırasında, virüse karşı küresel çabalar otomatik olarak birçok girişimin ve programın azalmasına yol açtığından, birçok insani alanın geçerliliğini değerlendirmek daha da zorlaşmıştır.

Böylece, zayıflayan ekonomilerin tüm kaynakları, insanlığı gerçek bir tehditten kurtarmaya yönlendirilmiştir. Ancak felsefe, edebiyat ve kültür uzmanları kriz sırasında kendi bakış açılarını sunarak, COVID-19 ile mücadelede diğer bilim dallarındaki akademisyenlerle birlikte çalışmayı arzu etmektedirler.

Modern dünyada insani ve kültürel projelerin rolünü tahmin etmek güçtür. Onlar nüfusun kültürel ve eğitim düzeyini yükseltmek, krizlerde sağlıklı bir yaşam tarzı ve davranış biçimi oluşturmak, toplumsal ve etnik gerilimleri azaltmak gibi sosyal sorunları çözmeyi amaçlamaktadır. Bununla birlikte ahlaki ve sosyal sorunların (adalet, refah ve hukuk gibi) ve kamu politikası için olası sonuçların analizine de yardımcı olmaktadır. Tarihsel araştırma, felsefe veya teolojide geliştirilen kavramlar, çoklu bakış açılarını, kalıpları ve etkileri yorumlayarak geçmişe dair bir anlayışa dayanarak mevcut siyaseti şekillendirmeye yardımcı olabilir. Edebiyat, sanat, psikoloji ve diğer disiplinler, gözlerimizin önünde hızla değişmekte olan toplumsal süreçlerin ve bireysel ve kolektif dünya görüşlerinin dönüşümlerinin özü ile dinamiklerini anlayarak, sosyal ve ekonomik sorunları gözler önüne sermektedir. Beşeri bilimler, kamu politikasının uygulanmasında, hem doğrudan tavsiye ve yeni politikaların ilkelerinin gerekçelendirilmesi şeklinde hem de dolaylı olarak alınan tedbirlerin, özellikle mevcut mevzuatın değerlendirilmesinde sosyal disiplinlerle iş birliği içinde etkili olabilir. Bu nedenle birçok siyasi kuruluş ve uluslararası kurum, diğer zorlukların yanı sıra yeni personel yetiştirmek, yeni programlar oluşturmak ve bu alanlarda işleri korumak da dâhil olmak üzere insani ve kültürel araştırmaları desteklemekle ilgilenmektedir.

Bu ilgiye olumlu bir örnek olarak, Amerika Birleşik Devletleri (ABD) Başkanı Joseph Biden tarafından Mayıs 2021’de açıklanan ve ABD’deki akademik camia tarafından desteklenen bazı önlemleri göstermek mümkündür. Özellikle Biden, 2022 mali yılı için 6 trilyon dolarlık bir bütçe çerçevesinde ülkenin kültür ve sanat ajanslarına sağlanan fonu önemli ölçüde artırmayı önermiştir. National Endowment for the Arts’ın bir sözcüsü, “Ajansa yapılan yatırımlardaki artış, ekonomiyi canlandıracak sanat faaliyetlerini yeniden açmak, yeniden işe almak ve teşvik etmek için mücadele ederken sanat sektörüne kritik destek sağlamasını teşvik edecek” ifadesini kullanmıştır. Ulusal Beşeri Bilimler Vakfı, ülke çapında kültürel grupları ve toplumsal ve insani eğitim programlarını desteklemek için 56 devlet ve yargısal insani yardım konseyi ve geçici ortaklar için 51,6 milyon dolar fon sağladığını duyurmuştur.

Uzmanlara göre, Avrupa ülkelerinde beşeri bilimler ve sanata mali destek sağlamak, hükümetin bir işlevi olarak görülmektedir. Örneğin, Birleşik Krallık Kültür Bakanlığı yıllardır sanata yılda 1 milyar doların üzerinde harcama yapmaktadır. Aynı zamanda, Birleşik Krallık Araştırma Konseyi, İngiliz Akademisi, Leverhulme Trust, İngiliz Kızıl Haçı ve diğerleri dahil olmak üzere çok çeşitli kaynaklardan insani ve kültürel alanlarda araştırmaları finanse etme fırsatları da yaygın olarak kullanılmaktadır.

Orta Asya’da devlet destekli proje modelinin yaygın olduğu görülmekte olup, kültür sektöründe kamu-özel ortaklığı projelerinde de bazı başarılı örnekler bulunmaktadır. Orta Asya’daki özel projelere örnek olarak Birleşik Krallık hükümetinin İş, Enerji ve Endüstriyel Strateji Departmanı tarafından desteklenen, bakanlığa bağlı olmayan hükümet kurumu ve araştırma konseyi olan Sanat ve Beşeri Bilimler Araştırma Konseyi (AHRC)

tarafından finanse edilen PEER Uluslararası Akademik Ağı’nın, sanat ve beşeri bilimlerdeki en acil küresel kalkınma konularından bazıları üzerinde ortak yürütmekte olduğu araştırmalar gösterilebilir. Bu iş birliği modeli, düşük ve orta gelirli ülkelerdeki araştırmacıları ve akademik olmayan ortakları desteklemek için geliştirildi. Orta Asya’dan bilim adamları, PEER Ağı’ndan 30.000 pound’a kadar araştırma hibesi alabilmektedir. Bu iş birliği disiplinler arası, hedefe yönelik araştırmalara odaklanmakta ve Birleşik Krallık ile gelişmekte olan ülkelerin araştırma kapasitesini güçlendirmektedir. Ağ Kazakistan (Nazarbayev Üniversitesi), Güney Afrika (Cape Town Üniversitesi), İngiltere (Sussex Üniversitesi) ve Kuzey İrlanda (Ulster Üniversitesi) gibi önde gelen 4 üniversiteyi bir araya getirmektedir. Avrupa Birliği ülkelerinde, bilime yönelik üniversiteleri Avrupa bilgi ekonomisinin ana itici gücü olarak konumlandırmayı amaçlayan “the Guild” adlı bir oluşumda birleşmiş bir Avrupa araştırma üniversiteleri ağı bulunmaktadır. Bu ağ, aktif olarak bir kültür anlayışını, yani insan olmanın ne anlama geldiğini ve insan hakları savunuculuğunu teşvik etmekte ve aynı zamanda topluma, kültüre ve ekonomiye fayda sağlamak için araştırma ve eğitimin önemi hakkındaki tartışmalarda öncü bir rol oynamaktadır.

Bu nedenle Guild Üniversiteleri, 2021-2027 için “Horizon Europe” ve “Erasmus+” programlarının oluşturulmasına ilişkin müzakerelerin tamamlanması nedeniyle Avrupa Birliği (AB) Konseyi, Avrupa Parlamentosu ve Avrupa Komisyonu’nun desteklerini takdir etmişlerdir. Görüşmeler sonucunda Horizon Europe’un bütçesi 95,5 milyar avroya ulaşmıştır. AB kurumları da bir sonraki Erasmus+ programı üzerinde anlaşmaya varmıştır. Toplam 26 milyar avroluk bütçesi ile Erasmus+, önümüzdeki yedi yıl boyunca eğitim sektörünü desteklemek için kritik öneme sahip olacaktır. Uzun zamandır beklenen bu bütçe artışı, çok amaçlı programın yüksek beklentilerinin karşılanmasını amaçlamaktadır. Özellikle Erasmus+ 10 milyondan fazla insanın hareketliliğini desteklemeyi hedeflemektedir.

Avrupa üniversiteleri, politika yapıcılarla etkileşime girmek, toplumsal görüş alışverişini teşvik etmek, yüksek öğretimin daha iyi bir şekilde gelişimine yardımcı olmak ve küresel zorlukların üstesinden gelmek için kamu kurumları ve özel kuruluşlarla ortaklık kurmaya devam edeceklerini duyurdular. Dünyanın dört bir yanındaki üniversitelerden araştırmacılar, COVID-19 salgınının hayatımızı nasıl etkilediğini anlamak için çalışmaktadır. Salgının, toplumların yaşam biçimini çarpıcı biçimde değiştirdiği şimdiden belli olmaktadır. Sosyal ve beşeri bilimler, hayati karar verme süreçlerinde kritik bir rol oynayabilir.

Akademik dünya, misyonunu, çatışma, marjinalleşme, yerinden edilme ve diğer sosyal felaketlerin tehditlerini azaltmak için yeni insani ve kültürel diyalog biçimleri yaratmada görmektedir. Bu, özellikle küresel krizler bağlamında temel bir öneme sahiptir. Orta Asya bölgesinde kültürlerarası diyalog ve kültür ve sanat çeşitliliğine saygının rolü, özellikle karşılıklı anlayışı güçlendirmede, kültürel, dilsel ve etnik bölünmeleri önlemede ve farklı kimlikleri korumada son derece önemlidir. Ancak bu alanların da desteğe ve gelişime ihtiyacı bulunmaktadır. Görünüşe göre, insanoğlu dâhil olmak üzere dünyadaki her şey birbirine bağlı ve bağımlıdır.

Yazar Gulnar Nadirova, Avrasya Araştırma Enstitüsü, Kazakistan Politika, Dış İlişkiler ve Güvenlik       Tacikistan Cumhurbaşkanı Emomali Rahmon, Kolektif Güvenlik Anlaşması Örgütü (KGAÖ) Genel Sekreteri Stanislav Zas’ı kabul etti. Taraflar, Tacikistan’ın Örgüt’teki dönüşümlü başkanlığının önceliklerini, KGAÖ devlet başkanlarının bir sonraki toplantısına yönelik hazırlıkları görüşerek, mevcut görevleri ve önemli güvenlik konularını ele aldı. Özellikle bölgedeki siyasi ve askeri duruma odaklanarak, Tacikistan’ın Afganistan sınırını koruma kapasitesini güçlendirmenin gerekli olduğunu teyit ettiler (ASIA-Plus, 02.07.2021).

Türkmenistan Devlet Başkanı Kurbankulu Berdimuhammedov, Özbek mevkidaşı Şavkat Mirziyoyev ile bir telefon görüşmesi gerçekleştirdi. Başkanlar, bir sonraki Orta Asya Devlet Başkanları İstişare Toplantısı’nın organizasyonunun yanı sıra, ticaret, endüstriyel projeler ve Afganistan’daki askeri-politik durum dâhil olmak üzere ikili iş birliği konularını değerlendirdiler. Devlet başkanları ayrıca uluslararası gündem hakkında görüş alışverişinde bulundular (Orient.tm, 30.06.2021). Türkiye-Özbekistan Hükümetlerarası Ekonomik İşbirliği Komisyonu toplantısında, Türkiye Cumhurbaşkanı Yardımcısı Fuat Oktay, Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın bu yılın sonuna kadar Taşkent’e bir ziyaret planladığını bildirdi. Oktay, Türkiye ve Özbekistan’ın stratejik hedefinin, ikili ticaret hacmini 10 milyar dolara çıkarmak olduğunu kaydetti. 2021 yılı sonunda ticaret cirosunun 4 milyar dolara ulaşması beklenmektedir (Kun.uz, 29.06.2021).

Ukrayna ve NATO, Karadeniz’de “Sea Breeze-2021” adlı ortak tatbikatlarını başlattı. ABD savaş gemisi “Ross” da dâhil olmak üzere ABD ve NATO müttefiklerinden 30 savaş gemisi ve 40 uçak, tatbikatlar için Ukrayna’nın Odessa limanına ulaştı. Ukrayna Devlet Başkanı Vladimir Zelenski, ABD donanmasına ait Ross savaş gemisini ziyaret ederek, ABD Deniz Kuvvetleri 6. filosunun komutanı Koramiral Eugene Black ile görüştü. Başkan Zelenski, ABD ve NATO ortaklarının kara, deniz ve hava desteğiyle Ukrayna’nın bağımsızlığını daha emin ve başarılı bir şekilde koruyabileceğini ifade etti (President.gov.ua, 04.07.2021). Türk ve Azerbaycan silahlı kuvvetleri Bakü’de “Mustafa Kemal Atatürk 2021”

adlı ortak tatbikatlara başladı. Söz konusu tatbikatlara toplam 600 asker, 40 tank ve zırhlı araç, 20 mermi topu, 7 savaş helikopteri ile insansız hava araçları katılmıştır. Tatbikatların temel hedefi, muharebe operasyonları sırasında iki ordunun etkileşimini artırmak ve komutanların askeri karar verme becerilerini ve askeri birlikleri yönetme yeteneklerini geliştirmektir (Daily Sabah, 28.06.2021). Tacikistan Cumhurbaşkanı Emomali Rahmon, resmi ziyaret için Duşanbe’ye gelen Milli Savunma Bakanı Hulusi Akar ile bir araya geldi. Taraflar, iki ülkenin savunma bakanlıkları arasındaki iş birliği de dâhil olmak üzere çeşitli alanlarda Tacikistan ve Türkiye arasındaki ikili iş birliğinin genişletilmesine yönelik konuları görüştü. Cumhurbaşkanı Rahmon ve Bakan Akar, son zamanlarda bölgesel güvenlik meselelerinde durumun ağırlaştığına işaret ederek, uluslararası toplumun terör ve aşırıcılıkla mücadele çabalarına ortak olunması gerektiğini vurguladılar (ASIA-Plus, 01.07.2021).

Toplum ve Kültür Ekonomi, Finans ve Enerji       Kazakistan, küçük ve orta ölçekli işletmeler için özel bir okul açarak e-ticaretin gelişimine desteği artırmayı planlamaktadır. Söz konusu karar, Astana Finans Günleri uluslararası konferansının çevrimiçi oturumunda açıklandı. Okulun destek önlemleri arasında eğitim kursları, web seminerleri ve yeni bilgi teknolojileri araçları yer almaktadır. Sunulan verilere göre, Kazakistan’daki perakende e-ticaret pazarının hacmi 2020’de 2019’un aynı dönemine göre %93 oranında artarak 896,7 milyon dolara ulaşmıştır (Qazaq TV, 02.07.2021). Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı’ndan bir heyet, Özbekistan’ın altyapı gelişiminin kapsamlı bir değerlendirmesini yaparak, Özbekistan’ın önlemlerinin tüm yasal gerekliliklere uygun olduğunu duyurdu. Heyet, Özbekistan’ın nükleer enerji altyapısının geliştirilmesinde önemli ilerleme kaydettiğini belirterek, ülkenin ilk nükleer santralini kurmasına yardımcı olacak öneri ve tavsiye listesini hazırladı (UzReport, 03.07.2021).

Kazakistan ve Belarus, Belarus’a petrol ve petrol ürünlerinin teslimatı alanında ticari ve ekonomik iş birliği konusunda hükümetler arası bir anlaşma imzaladı. Kazakistan Enerji Bakanı Nurlan Nogayev, ülkenin 2021 sonbaharında Belarus’a petrol ürünleri sevkiyatına başlayacağını duyurdu. Nogayev, anlaşmanın onaylanmasının ardından ülkelerin sevkiyat için bir plan ve mal listesini belirleyerek, teslimat süreleri ve miktarları hakkında görüşmelerin devam ettirileceğini açıkladı (BelTA, 30.06.2021).

Dünya Bankası ve Ukrayna arasındaki ikili iş birliği derinleşmektedir. Geçtiğimiz günlerde, Dünya Bankası İcra Direktörleri Kurulu, Ukrayna’da “Avrupa Güç Şebekesi Entegrasyonu için Güç Sistemi Dayanıklılığının İyileştirilmesi” adlı yeni bir proje için 212 milyon dolarlık bir finansman paketini onayladı. Projenin Ukrayna elektrik sistemini Avrupa elektrik şebekesi ile senkronize etmesi beklenmektedir. Ayrıca enerji sektörünün dekarbonizasyonuna katkı sağlaması ve ülkenin enerji bağımsızlığını artırması planlanmaktadır (Ukrinform, 01.07.2021).

Rusya Tarım Bakanı Dmitri Patruşev Belgrad’ı ziyaret ederek, Sırp mevkidaşı Branislav Nedimoviç ile bir görüşme gerçekleştirdi. Patruşev, Sırbistan ile Avrasya Ekonomik Birliği arasındaki serbest ticaret bölgesi anlaşmasının uygulanmasının ikili ticaret akışları üzerinde olumlu etkisi olacağını bildirdi. Sırbistan ve Rusya arasındaki tarımdaki ticaret cirosunun, salgına rağmen 2020’de %7 oranında artarak 500 milyon dolara ulaştığına değindi. Bakan Nedimoviç, anlaşmanın Sırp şirketleri için yeni fırsatlar açacağını kaydetti. Söz konusu anlaşmanın 10 Temmuz’da yürürlüğe girmesi beklenmektedir (TASS, 02.07.2021).

Dünya Bankası, Özbekistan’daki yeni projeleri desteklemeye devam etmektedir. Dünya Bankası İcra Direktörleri Kurulu, Özbekistan’da Elektrik Sektörü Dönüşümü ve Esnek İletim Projesi’ni onayladı. Özbek Hükümeti, Uluslararası Kalkınma Derneği’nden 380 milyon dolar ve Yeşil İklim Fonu’ndan (GCF) 43 milyon dolar kredi alacaktır. GCF ayrıca, seçilen proje faaliyetlerini kapsayacak şekilde 4 milyon dolarlık bir hibe sağlayacağını da duyurdu. Söz konusu projenin, Özbekistan’ın ulusal enerji nakil sistemini modernize etmesi beklenmektedir (Kun.uz, 28.06.2021).

Hazırlayanlar Zhengizkhan Zhanaltay, Kanat Makhanov.       Türk Dünyası Mimarlar ve Mühendisler Birliği, Ankara Gazi Üniversitesi’nde düzenlediği törenle 2021-2022 yılını Mirzo Ulugbek Yılı ilan etti. Söz konusu karar karar, Mirzo Ulugbek’in bir bütün olarak dünya medeniyetinin gelişimine yaptığı kıymetli katkılarından dolayı alındı. Etkinliğe katılanlar, Özbekistan Cumhurbaşkanı Şavkat Mirziyoyev’in, Özbek-Türk ilişkilerini yeniden geliştirme ve güçlendirme çabalarını takdir ederek, ortak büyük ölçekli altyapı projelerinin uygulanmasına yardımcı olmaya hazır olduklarını ifade ettiler (UzDaily, 01.07.2021).

Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (BMKP), “Avrupa ve Orta Asya’da İklim Değişikliği Eğitimi ve Farkındalık” başlıklı III. Bölgesel Konferansı’nı çevrimiçi olarak düzenledi. Etkinliğe farklı ülkelerden 136’dan fazla uluslararası kuruluş, özel ve kamu sektörü temsilcisi katıldı. Etkinlik, BMKP’nin bölgesel iklim eğitimi girişimi “İklim Kutusu” sonuçlarına dayanarak Doğu Avrupa ve Orta Asya bölgesinde iklim değişikliği hakkındaki eğitimi, farkındalığı ve katılımı geliştirmeyi amaçladı (Turkmenportal.com, 02.07.2021). Büyük Kazak şair ve filozof Abay’ın Sözler kitabı ve Seçme Şiirleri Norveç dilinde yayımlandı. Oslo Edebiyat Evi’nde yapılan tanıtım, Kazakistan’ın bağımsızlığının 30. yıldönümüne adandı. Eserler Tacik kökenli Norveçli bir yazar ve edebiyat profesörü olan Lutfiya Boboyorova tarafından çevrildi. Önde gelen Norveçli bir bilim insanı olan Aşild Kolas da baş editör olarak biyografik bölüme katkıda bulunmuştur (Kazinform, 28.06.2021).

Türkiye Cumhurbaşkanı Yardımcısı Fuat Oktay, Özbekistan ziyareti sırasında tarihi Semerkant kentini ziyaret etti. Fuat Oktay’a Özbekistan Başbakan Yardımcısı, Turizm ve Spor Bakanı Aziz Abduhakimov ve Başbakan Yardımcısı, Yatırımlar ve Dış Ticaret Bakanı Sardor Umurzakov eşlik etti. Tarihi yerleri ve Semerkant Üniversitesi’ni ziyaret eden taraflar, araştırma ve eğitimde iş birliği konularını ele aldı. Başkan Yardımcısı Oktay, Türk tarafının turizm ve eğitim alanında planlanan projelerin başarıyla hayata geçirilmesi için her türlü çabayı göstereceğini teyit etti (Uzreport, 30.06.2021). Azerbaycan ve Türkiye, Azerbaycan’ın 2020 Dağlık Karabağ Savaşı’ndaki zaferine adanmış ortak filmler ve diziler çekmeyi planlamaktadır. Bu konu, Azerbaycan Kültür Bakanı Anar Kerimov ile Türkiye Kültür ve Turizm Bakan Yardımcısı Ahmet Misbah Demircan’ın Bakü’de yaptığı görüşmede ele alındı. Taraflar söz konusu düşünceyi beğenerek, ortak film festivallerin düzenlenmesine yönelik iki ülkenin kamu ve özel film kuruluşları ve görüntü yönetmenleri arasındaki iş birliği konusunda görüş alışverişinde bulundular. Taraflar, kültür ve turizm alanlarında ikili iş birliğini daha da geliştirme konusunda mutabık kaldılar (Azernews, 29.06.2021). Türkiye Kültür ve Turizm Bakan Yardımcısı Ahmet Misbah Demircan, Uluslararası Türk Kültürü ve Mirası Vakfı Başkanı Günay Afandiyeva ile iş birliği imkanlarını görüşmek üzere bir araya geldi. Taraflar, örgütün kurucu üyesi olan Türkiye ile olan yakın işbirliğinin daha da geliştirilmesinin önemini vurguladılar. Ahmet Misbah Demircan, Türk kültür mirasını tanıtmaya yönelik konferanslar, sergiler ve kitap tanıtımları da dâhil olmak üzere vakfın faaliyetlerini desteklemeye hazır olduklarını ifade etti. Günay Afandiyeva, Ahmet Misbah Demircan’a Türkçe konuşan ülkelerin zengin kültür ve geleneklerini yansıtan kitaplar ile bir Karabağ halısı hediye etti (Azernews, 02.07.2021).