Entelektüel Gelişim ve Yoksulluk Arasındaki İlişki

ENTELEKTÜEL GELİŞİM VE YOKSULLUK ARASINDAKİ İLİŞKİ Toplum ve yaşam bilimi araştırmaları, yoksulluk içinde yaşamanın; hapsedilme, evsizlik, tek ebeveyn olma, liseden ayrılma ve hatta daha erken yaşta ölme olasılığını önemli ölçüde artırdığını göstermektedir. Dahası, bazı bulgular aynı zamanda yoksulluk ve bununla bağlantılı stresin, sorunları nasıl analiz ettiğimiz ve bunlarla nasıl başa çıktığımız, nasıl hedefler belirlediğimiz ve ne kadar iyi ilerlediğimiz dâhil olmak üzere beyin gelişimini etkilediğinden bahsetmektedir. Başka bir deyişle, bilim; yoksulluk ve stresin, insanların sorunlardan kurtulmak için en çok ihtiyaç duyduğu becerileri ve davranışları tehlikeye attığını kanıtlamıştır. Son on yılda, bir dizi çalışma, yoksulluk içinde yaşayan çocuk ve yetişkinlerde beyinde ve beyin aktivitesinde farklılıklar olduğunu göstermiştir. Araştırma sonuçları, aileler içindeki gelir ve eğitim farklılıklarının, gelişmekte olan çocuk ve ergenlerin beyin büyüklüğü ile doğrudan ilişkili olduğunu, daha yoksul ve daha az eğitimli ebeveynlerin çocuklarının, zengin ve eğitimli ailelerin çocuklarına göre daha küçük bir beyin korteksine sahip olduğunu göstermiştir. Ayrıca, sosyo-ekonomik düzeyi yüksek ailelerin çocuklarının, IQ puanları, okuma ve dil becerileri ve bir göreve odaklanma becerisi testleri de dâhil olmak üzere bir dizi bilişsel ölçümde daha iyi performans gösterdiği bilinmektedir. Çok sayıda çocuk üzerinde yapılan araştırmalar, sosyo-ekonomik düzeyi yüksek ailelerdeki çocuklarda beynin hafıza ve/veya dil ile ilgili kilit alanlarının ya daha büyük ya da daha gelişmiş ya da her ikisinin birlikte olma eğiliminde olduğunu göstermiştir. Diğer araştırma projelerinde, yoksulluğun sinirbilimi adı verilen büyüyen bir alandan bilim adamları, yoksul çocukların daha az gri maddeye, yani bilgi işlemeyi ve yürütme davranışını destekleyen beyin dokusuna sahip olduğunu ortaya koymuşlardır. Beynin belirli alanları, yönergeleri takip etme, dikkati odaklama ve genel öğrenme gibi akademik başarıya götüren tüm yetenekler için kritik öneme sahiptir.

Birkaç yıl önce Gates Vakfı, özellikle bodurluk ve yetersiz beslenme gibi olumsuz ortamlarda yaşayan küçük çocuklarda beyin gelişimini izlemekle ilgilenmeye başlamıştır. 2000 yılında, Boston merkezli bir pediatrik sinirbilimci olan Charles Nelson, yetimhanelerin zorlu ortamında yetişen çocukların beyinlerinin gelişimi üzerine araştırmalara başlamıştır.

Araştırma, beslenmelerine ve barınmalarına rağmen, çocukların çok az uyarım, sosyal temas veya duygusal desteğe sahip oldukları ve birçoğunun uzun vadeli bilişsel sorunlar yaşadığına işaret etmektedir. Nelson’un çalışması, yetimlerin beyinlerinin ihmal izleri taşıdığını göstermiştir. Manyetik rezonans görüntüleme, sekiz yaşına geldiklerinde biyolojik aileleri tarafından yetiştirilen çocuklara göre dikkat ve dil ile ilişkili daha küçük gri ve beyaz madde alanlarına sahip olduklarını göstermiştir. Sonuç olarak, şefkatli ebeveynlere sahip olmanın ve kitaplara, seyahatlere, birlikte yürüyüşlere ve hatta evde müzik aletlerine artan ilgiye sahip olmanın, yoksulluğun çocuğun beyin yapısı üzerindeki etkisini azalttığını tespit etmiştir.

Yoksulluk içinde büyümek beyin gelişimini etkilemektedir ve bu da lise ve üniversiteye devamsızlıkla sonuçlanmaktadır. Bunun nedeni aynı zamanda şiddet, ev içi kaos, kirlilik, yetersiz beslenme, istismar, işsiz anne-baba gibi yoksulluğu beraberinde getiren koşulların, genç beyindeki bağlantıların etkileşimini, oluşumunu ve azalmasını etkileyerek sinirsel bağlantıların giderek zayıflamasına yol açmaktadır. Bu nedenle, beynin yargılama ve etik işleme ile ilişkili bölümlerindeki iletişim azalmaktadır.

15 ila 30 yaşlarında, beyin artan bir ölçüde plastisite dalgalanması yaşamaktadır. Bu da ergenlerin ve gençlerin eğitim ve uygulama yoluyla uyum sağlamaya hazır olduğu anlamına gelmekte ve niteliksel ilerleme için koşulları ortaya çıkmaktadır. Ancak bunun gerçekleşmesi için devletin; suçu, kirliliği, aşırı kalabalıklığı ve istismarı azaltacak programlara yatırım yaparak yoksul kitlelerdeki sosyal programları ve politikaları yeniden gözden geçirmesi gerekmektedir. Yeni programlar sadece çocukları değil, aynı zamanda kendileri yoksulluk içinde büyümüş ve sonuç olarak baş etme becerileri gelişmemiş ve bunları çocuklarına aktarma olasılığı düşük olan anneleri de hedef almalıdır. En azından bir çocuğun hayatının ilk beş yılında ebeveynlere yardım etmeye odaklanmak özellikle önemlidir. Yoksulluğun kısır döngüsünü pekiştiren okullar ve kamu altyapısı;

yetersiz korunan alanlar, kontrolsüz çocuk istismarı; sağlık hizmeti, toplu taşıma ve yeşil alanların eksikliği gibi diğer sistemler büyük ölçüde kamu politikasına ve bu politikanın yönetimi başarısına bağlıdır.

Columbia Üniversitesi’nin sinirbilimci uzmanı Kimberley Noble ve Bebeğin İlk Yılları Programı’ndan bir araştırma ekibi, düşük gelirli ailelere özel çocuk yardımları vermenin etkilerini araştırmaktadır.

Yoksulluğu azaltma müdahalelerinin bebek beyin aktivitesi üzerindeki etkisi, erken çocukluk döneminde yoksulluğu azaltmaya yönelik ilk randomize kontrollü çalışmadır. Diğer bazı projelerle birlikte, bilim insanları, düşük gelirli ailelere yönelik nakit desteğinin, bebekleri yoksulluğun beyin gelişimi üzerindeki zararlı etkilerinden koruyabileceği sonucuna varmaktadırlar. Devam eden bir klinik araştırmadan elde edilen ilk sonuçlar, ailenin yıllık gelirinin ek 4.000 dolar artırılması durumunda çocukların beyin aktivitelerinin düşünme ve öğrenmeye yönelik gelişim gösterdiğini ortaya koymuştur.

Bu projelerin tümü, bilimsel olarak kanıtlanmış argümanlar sunarak, yoksullukla mücadele için hedefli bir kamu politikasının gerekli olduğu yönünde anlamlı bir sonuca götürmektedir. Bir ailenin gelirini yoksulluk sınırının üstüne çekmek, çocukları bilişsel gelişim normlarına çok daha yakın hale getirmek için yeterli olabilir. Bilim adamlarının, öngörülebilir aylık koşulsuz nakit yardımı, çocuk vergi kredisi ve ihtiyacı olan aileler için çeşitli geçici yardımlar da dâhil olmak üzere, yaşamın ilk yıllarında düşük gelirli ailelere yönelik hedefli finansman önerisi, büyüyen bir çocuğun beyninin sağlığını iyileştirebilir.

Aynı zamanda, her toplumda yoksulluk içinde yaşayan ancak zihinsel olarak oldukça sağlıklı olan çocukların olduğuna dair sağlam temellere dayanan bir görüş bulunmaktadır.

Bunun nedeni, ebeveynlerinin onları mümkün olduğunca korumaya çalışması ve onları duygusal olarak zorlukların üstesinden gelmeye hazırlamasıdır. Beyin bir plastik gibidir, özellikle çocukların beyni. Yani burada ifade edilmek istenen konu, yoksulluğun onun üzerindeki etkisinin tersine çevrilebileceği ve beynin uzun vadede hasarı telafi edebileceği anlamına gelmektedir.

Sonuç olarak, gezegendeki her beş çocuktan birinin aşırı yoksulluk içinde yaşadığı ve hatta dünyanın en zengin ülkelerinde bile 30 milyondan fazla çocuğun yoksulluk sınırının altında yaşadığı tespit edilmiştir. Bu nedenle, tüm çocuklar için sosyal korumanın sağlanması, yoksulluğu azaltmak için kritik öneme sahiptir. Her halükarda, ülkelerin bütçelerinde ve politikalarında çocuklara daha fazla öncelik verilmelidir. Toplum, doğumdan itibaren küçük vatandaşlarının her birine, ona daha iyi ve daha müreffeh bir gelecek sağlamak için yükümlülüklerini yerine getirmelidir. Refah ve kalkınma istiyorsak, çocuklar ve ailelerden başlanmalıdır.

Yazar Gülnar Nadirova, Avrasya Araştırma Enstitüsü, Kazakistan Politika, Dış İlişkiler ve Güvenlik       Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanı Mustafa Şentop, Kosova Cumhurbaşkanı Vjosa Osmani-Sadriu ile Ankara’da bir araya geldi. Görüşmede taraflar ağırlıklı olarak Türkiye ile Kosova arasındaki siyasi iş birliği ve Balkanlar’daki güvenlik konularına odaklandı. Mustafa Şentop, 2016 darbesinin arkasında bulunan Fetullahçı Terör Örgütü’ne (FETÖ) karşı Türkiye’nin verdiği mücadeleye destek çağrısında bulundu (Anadolu Ajansı, 01.03.2022).

Özbekistan Cumhurbaşkanı Şavkat Mirziyoyev, Pakistan’a gerçekleştirdiği resmi ziyaret çerçevesinde Pakistan İslam Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Arif Alvi ile bir araya geldi. Devlet başkanları, ikili ekonomik iş birliğinin geliştirilmesinden duydukları memnuniyeti dile getirerek, bilim ve eğitim, gençlik politikası ve bilişim teknolojilerinde ikili ilişkilerin daha da geliştirilmesi konusunda anlaştılar. Liderler ayrıca Afganistan’daki güvenlik sorunu başta olmak üzere bazı bölgesel ve uluslararası siyaseti ilgilendiren konuları görüştüler (Centralasia.news, 05.03.2022). Avrupa Birliği (AB), Ukrayna’nın hızlı AB üyeliği başvurusunun kabul ve kayıt işlemlerini gerçekleştirdi. Avrupa Konseyi Başkanı Charles Michel, Ukrayna’nın AB’ye olası katılımı konusunun birlik içerisinde görüşüleceğini bildirdi. Michel, Ukrayna’nın AB üyeliğinin ikili ekonomik ve siyasi bağları güçlendireceğini de vurguladı (Avesta.tj, 02.03.2022). Türkmenistan’da cumhurbaşkanlığı seçimlerinde erken oy verme işlemleri başladı. Erken oy verme, seçim gününden on gün önce başlayacaktır. Oy verme için toplam 2.618 sandık kuruldu. Türkmenistan’ın yurtdışındaki diplomatik temsilciliklerinde oy kullanılabilmesi için 41 sandık kuruldu. Bağımsız Devletler Topluluğu Gözlemci Misyonu üyeleri Aşkabat’taki çeşitli sandık merkezlerini ziyaret ettiler. Türkmenistan’da cumhurbaşkanlığı görevi için Bakanlar Kurulu Başkan Yardımcısı Serdar Berdimuhamedov’un da aralarında bulunduğu dokuz aday yarışmaktadır (Orient, 03.03.2022). 25 Şubat’ta Gürcistan Başbakanı İrakli Garibaşvili, ülkenin Rusya’ya karşı Batı’nın ekonomik ve mali yaptırımlarına katılma planının olmadığını açıkladı. Rusya Federal Veterinerlik ve Bitki Sağlığı Kontrol Servisi, Gürcistan üzerindeki baskıyı hafifletme niyetini bildirdi. Ukrayna, Gürcistan ile Rusya arasındaki ticari ilişkilerin yoğunlaşmasını kabul edilemez bulmaktadır. Kiev, Tiflis’i Rusya’nın mevcut ticari yaptırımların bir kısmını kaldırma kararından uzak durmaya çağırmaktadır (Ukrinform, 06.03.2022). Kırgızistan Dışişleri Bakanı Ruslan Kazakbayev, Rus mevkidaşı Sergey Lavrov ile görüşmek üzere Moskova’yı ziyaret etti. Ziyaret, iki ülke arasında diplomatik ilişkilerin kurulmasının 30. yıldönümü münasebetiyle gerçekleştirilmiştir. Bakanlar, müttefiklik ilişkilerinin ve stratejik ortaklığın seviyesini takdir ettiler. Kazakbayev, 2021 yılında 2,2 milyar dolara ulaşan ve %46,5 büyüyen iki ülke arasındaki karşılıklı ticaret cirosunun büyümesinden duyduğu memnuniyeti dile getirdi (Kabar, 06.03.2022).

Toplum ve Kültür Ekonomi, Finans ve Enerji       Kazakistan Başbakanı Alihan Smailov geçtiğimiz günlerde hükümetin ve Kazakistan Ulusal Bankası’nın, ana görevinin ülkedeki enflasyon üzerindeki kontrolü ve döviz piyasasındaki istikrarı korumak olduğunu ve bu yönde bir kriz karşıtı eylem planının uygulamaya konulduğunu duyurdu. Yetkililer, tenge mevduatlarını desteklemek için de bir program başlattı. Devlet, sübvansiyonları ve garantili kredileri artıracak, işletmeler üzerindeki aşırı idari yükü ortadan kaldıracak ve ithal ikame tedbirlerini destekleyecektir (Qazaq TV, 01.03.2022).

Özbekistan’ın kamu borcu azalma eğilimi göstermektedir. Özellikle kamu borcunun gayri safi yurtiçi hâsılaya oranı 2021 yılı başındaki %39’dan 1 Ocak 2022 itibariyle %38’e düşerek 26.3 milyar dolar olmuştur. Bu miktarın 23.6 milyar doları dış kamu borcu, 2.7 milyar doları ise iç kamu borcudur. Uluslararası Para Fonu’nun ülke ekonomilerine ilişkin raporuna göre Özbekistan’ın kamu borcu ılımlı olarak sınıflandırılabilir (Kun.uz, 28.02.2022). Türkiye’nin Kırgızistan Büyükelçiliği, Türkiye Sanayici, İş Kadınları ve Girişimciler Konfederasyonu (Sankon) ile birlikte çevrimdışı formatta “Kırgızistan-Türkiye” başlıklı bir iş forumu düzenledi. Çevrimiçi olarak gerçekleştirilen foruma, Türkiye’den 60’dan fazla girişimci ile Kırgızistan’dan 10 iş adamı katıldı. Kırgızistan’ın Türkiye Büyükelçisi Kubanıçbek Omuraliev, katılımcılara Kırgızistan’ın yatırım potansiyeli, düşük vergiler, enerji potansiyeli ve Avrasya Ekonomik Birliği’ne üyelik odaklı olarak ülkede iş yapma koşulları hakkında bilgi verdi (Kabar, 28.02.2022). ProZerno Company’nin CEO’su Vladimir Petriçenko, Rusya’nın, Ukrayna’daki durumundan dolayı askıya alınan sevkiyatlar nedeniyle tahıl ihracatını 42 milyon tondan 35 milyon tona düşürebileceğini duyurdu. Rusya şimdiden 23 milyon ton buğday ihraç etti. Petriçenko, muhtemel olasılıklardan ve kriz durumundan bahsederek, ürünlerin tedariğinin yeniden başlatılmasının şimdilik belirsiz olduğunu açıkladı. Bu durumda Rusya 33 milyon ton yerine 27 milyon ton buğday ihraç edecektir (TASS, 04.03.2022).

Avrupa Birliği, Ukrayna’ya mali yardım sağlayacaktır. Yakın zamanda taraflar, 1.2 milyar euroluk makro-finansal yardım sağlanmasına ilişkin bir mutabakat anlaşması imzaladılar. Ukrayna Başbakanı Denis Şmıhal, mutabakat anlaşmasının imzalanmasının, Ukrayna’nın ekonomik potansiyelini güçlendirmeye yardımcı olacak AB’den gelen güçlü desteğin bir başka boyutu olduğunu açıkladı. Uluslararası Para Fonu (IMF), Dünya Bankası Grubu ile birlikte Ukrayna’ya acil finansal ve diğer yardımları sağlamaya hazır olduklarını duyurdu (Ukrinform, 03.03.2022). Türkmenistan enerji sektörünün üretim göstergeleri istikrarlı bir performans sergilemektedir. Ocak-Şubat 2022’de ülke, doğalgaz ihracatı planını %114,7 ve üretimini %105,9 oranında gerçekleştirdi. Bununla birlikte, Cumhurbaşkanı Kurbankulu Berdimuhammedov, bir dizi pozisyonda yetersiz büyüme dinamiklerine işaret ederek, kompleksin kapasitesinin canlandırılması talimatını verdi. Türkmenistan, Galkınış gaz sahasının 2. aşamasının geliştirilmesine Çin’den yatırımcıları da dâhil etmektedir (Orient, 05.03.2022).

Hazırlayanlar Zhengizkhan Zhanaltay, Kanat Makhanov.       Türkiye, devam eden savaş nedeniyle Ukrayna’dan tahliye edilen 98’i çocuk 209 Kırım Tatarından oluşan ilk grubu kabul etti. Mülteciler, kuzeybatıdaki Kırklareli il yerel yönetim çalışanları ile Ulusal Tıbbi Kurtarma Timi tarafından Dereköy sınır kapısında karşılandı. Kalacak yeri olmayan mülteciler, daha sonra Kırklareli yönetimi tarafından belirlenen misafirhanelere yerleştirildi (Anadolu Ajansı, 03.03.2022).

Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) ve Türkmenistan, Aral Gölü’nü korumak için 4.6 milyon dolarlık yeni bir projeye imza attı. Küresel Çevre Fonu tarafından finanse edilen Proje, UNDP ve ülkenin Tarım Bakanlığı tarafından uygulanacaktır. Projenin amacı, Aral Gölü havzasının Türkmenistan kesimindeki ana ekosistemlerin, kara ve su rezervlerinin korunmasını ve verimli kullanılmasını sağlamaktır (Centralasia.news, 04.03.2022).

Kırgızistan, Budapeşte’de düzenlenen “Travel Show Budapest 2022” uluslararası turizm fuarına katıldı. Kırgızistan’dan gelen heyet, Kırgızistan Turizm Bakanlığı temsilcileri ve Travelife Partner tarafından sertifikalandırılmış tur operatörlerinden oluşmuştur. Etkinlik sırasında heyet, Kırgızistan’ın turizm potansiyelini Avrupa ve diğer ülkelerden gelen ortaklara sundu. Kırgızistan standını Kazakistan ve Yunanistan yetkilileri, Mısır Turizm Bakan Yardımcısı ve diğerleri ziyaret etti (Kabar, 04.03.2022).

Avrupa Birliği-Orta Asya: Su, Çevre ve İklim Değişikliği İşbirliği, kentsel hareketliliğe yeşil yatırım konusunda bir çalıştay düzenledi. İki günlük çalıştayda, Orta Asya, Avrupa Birliği ve uluslararası finans kuruluşlarından 50’den fazla katılımcı, bölgedeki kentsel ulaşımın çevre dostu bir düzeye ulaştırılması yönündeki fırsatları ele aldı. Katılımcılar, Orta ve Doğu Avrupa ülkelerinde Sürdürülebilir Kentsel Hareketlilik Planı’nın uygulanmasına ilişkin başarılı örnekleri gözden geçirerek önerilerde bulundular (Kabar, 02.03.2022).

Tacikistan Eğitim ve Bilim Bakanlığı Birinci Bakan Yardımcısı Jamşid Jourazoda, UNESCO Göç, Yerinden Edilme, Acil Durumlar ve Eğitim Bölümü temsilcisi Hoda Jaberli ile bir araya geldi. Taraflar, eğitim geliştirme programlarının uygulanmasını ve Afgan mültecilerin çocuklarının Tacikistan’daki eğitim imkanlarından yararlanılmasını görüştü. Tacikistan’ın BM Mülteciler Yüksek Komiserliği verilerine göre, Tacikistan şu anda Orta Asya’da en fazla sayıda Afgan mülteciye (14.000) ev sahipliği yapmaktadır (ASIA-Plus, 01.03.2022).

Uluslararası Türk Kültürü ve Mirası Vakfı, “3 Ozan Bir Arada” adlı yeni bir projeyi hayata geçirdi. Proje, Yunus Emre’nin 700. Yıldönümü, Aşık Alesker’in 200.yıldönümü ve Jambıl Jabayev’in 175. yıldönümü ile ilgili olarak hayata geçirildi. Türk dünyasının önde gelen üç şairi Yunus Emre, Aşık Alesker ve Jambıl Jabayev’in yıldönümlerine ithafen proje kapsamında posta pulları basıldı (Azertag.az, 03.04.2022).