İpek Yolunun Yeniden Canlandırılması ve Kazakistan İçin Olası Faydaları

karşılaştırdığımızda, modern uygarlığın, teknolojinin ve iletişimin üstünlüğünün yanılsamasına kanmak kolay olabilir. Lakin üzerinden hayli zaman geçmesine rağmen hayal gücümüzü şaşırtan o döneme ait başarılardan bir tanesi Büyük İpek Yolu’dur. Büyük İpek Yolu sadece çarpıcı bir tarihsel fenomen değil, aynı zamanda güzergahındaki ve çevresindeki halklar için önemli bir birikimdir.

Avrupa ülkeleri Büyük İpek Yolu sayesinde Çin’in seçkin ürünleri, ipek ve porselenleri ile tanışma imkanı bulmuşlardır. Günümüz Orta Asya ülkelerinde yapılan antik kazılarda çok çeşitli ev eşyaları ve sanat eserleri bulunmaktadır. Bilindiği üzere Büyük İpek Yolu’nun önemli bir kısmı günümüz Kazakistan topraklarından geçmektedir. Antik Jetisu bölgesinin zengin kentleri Çin’den Avrupa’ya mal tedariki yolunda sadece bir aktarma noktası olmanın ötesinde, üretim ve ticarete, kültürel değerler ve bilgi aktarımına aktif bir şekilde katılım sağlamıştır. Çin İmparatorluğu’nun tüccarları Kazak bozkırları üzerinden Batıya ipek, silah, ilaç, pirinç ve o dönemin egzotik olarak kabul edilen ürünlerini taşımaktaydı. Bozkır yöneticileri, bu güzergahta, belirli bir mal veya ücret karşılığında ticaret kervanlarının güvenliğini sağlama hizmeti sunuyordu. Kazakistan toprakları üzerinden geçen Büyük İpek Yolu’nun ana güzergahı ülkenin güneyinden geçmekteydi. Çin’den yola çıkan ticaret kervanları Sayram, Yassı (Türkistan), Otrar, Taraz şehirlerinden geçerek ardından İran, Kafkasya ve oradan Avrupa’ya ulaşıyordu. 2013 yılında Astana’da Çin Halk Cumhuriyeti’nin Başkanı Xi Jinping’in Nazarbayev Üniversitesi’nde yaptığı bir konuşmada, “Çin’in, tarihi İpek Yolu’nu yeniden inşa etmek için dünyayı teşvik etme vizyonunu üstlenmesi gerektiğini” ifade etmiştir. Bu proje, Avrasya bölgesindeki ülkeler arasında ekonomik bağların geliştirilmesi ile işbirliklerinin derinleştirilmesini hedefleyen “Kuşak ve Yol Girişimi” olarak da bilinmektedir. Bu girişime şu anda dahil olan 65 ülke konunun önemini ve ticaret ile altyapı yatırımlarının sunduğu kalkınma fırsatlarının farkındadır. Bu ağ, Asya, Avrupa ve Afrika’yı birbirine bağlamakta olup, mal ve bilgi alışverişini kolaylaştırarak, kapsadığı 4,4 milyar insanı küresel bir ağa daha fazla entegre etmeyi vaat etmektedir.

Coğrafya açısından dünyanın dokuzuncu büyük ülkesi olan ve denize çıkışı olmayan en büyük ülke olarak Kazakistan, kıtalararası ticaretin büyümesinden ve sanayi devriminden diğer ülkelere nazaran daha az yararlanabilmiştir. Yine de, İpek Yolu’nun hızlı bir şekilde canlanması ve önümüzdeki on yıl içinde altyapıya yapılan büyük yatırımlar, Kazakistan’ın Orta Asya’da bir ticaret merkezi olarak yeniden dirilişini müjdelemektedir. Böylesi antik ticaret yolunun yeniden canlandırılması Kazakistan’a ne tür faydalar sağlayabilir? Her şeyden önce, İpek Yolu maddi değerlerin alışverişi üzerinden Doğu ve Batı medeniyetlerinin kaynaşmasına vesile olacaktır. Dünyada, küresel ekonomik ve sosyal gelişmenin temellerinin sadece Avrupa’da, Akdeniz’de veya Asya kıtasında atılmadığı, tüm insanlığın çabalarıyla yaratıldığı konusundaki anlayışı pekişmektedir. Büyük İpek Yolu’nun bu yönüyle, halkların gelişimi için kadim entegrasyon modellerinden birisi olduğu söylenebilir. Büyük İpek Yolu’nun canlandırılmasıdan Kazakistan’ın elde edeceği olası faydaları ele alacak olursak, öncelikle, Kazakistan’da, “NurlıJol” programının ilk aşaması kapsamında ulaşım altyapısı yenilenmekte güçlendirilmekte, ülkenin küresel ulaşım koridorlarına entegrasyonu sağlanmakta ve böylelikle Kazakistan, Asya ile Avrupa arasındaki tarihsel köprü statüsünü yeniden kazanmaktadır.

Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Comart Tokayev’in 1 Eylül 2020 tarihli konuşmasında belirttiği gibi, Orta Asya ülkeleri arasında ticaret ve ulaşım alanlarındaki rekabet oldukça yüksektir. Bu avantaj, ülkenin ulaşım ve transit sektöründeki öncü rolü ile daha da pekiştirilmelidir. Bilindiği üzere Çin, küresel ekonomide önemli bir yere sahiptir. Çin, COVID-19 salgını sürecinde dünyada ekonomik büyüme oranı pozitif seviyede kalan yegane ülke olmuştur. 2020 yılında, Çin’in GSYH’si %2,3 artarak 15,66 trilyon ABD doları aşmıştır. Ülkenin toplam dış ticaret hacmi 2020 yılında %1,5 artarak 4,65 trilyon ABD dolarına ulaşmıştır. İhracat %3,6 artarak 2,59 trilyon ABD dolarına, ithalat ise %1,1 azalarak 2,05 trilyon ABD dolarına düşmüştür. Çin’in ürettiği mallar dünyanın çeşitli bölgelerine satılmaktadır. Aynı zamanda Çin’in kendisi de ihtiyaçlarını karşılamak için dünyanın her bölgesinden çeşitli ürünler ithal etmektedir. Çin’in bu ticaret trafiğinde kara üzerinden yapılan taşımacılıkta Kazakistan önemli bir transit ülke konumundadır. Denize çıkışı olmayan Kazakistan bu dezavantajlı durumunu, ulaşım ve transit potansiyelini çok yönlü olarak geliştirerek telafi etmeye çalışmaktadır.

Kazakistan’ın kurucu Cumhurbaşkanı Elbası Nursultan Nazarbayev, iki sene önce Aktau şehrine yaptığı ziyaret sırasında, avantajlı coğrafi konumundan dolayı Hazar Denizi’nin büyük jeopolitik öneme sahip olduğunu ifade etmiştir. Şu anda Kazakistan, Avrupa ile Asya arasında taşımacılığın geliştirilmesi konusunda aktif bir rol üstlenmektedir. Bu sistem, Çin’in doğu kıyılarından Hazar Denizi üzerinden Avrupa’nın herhangi bir noktasına ve Rusya’ya mümkün olan en kısa mesafede mal teslim edilmesini sağlamaktadır.

Bu doğrultuda Çin’in, Kazakistan’ın en önemli partnerlerinden biri olduğu söylenebilir. XXI. yüzyılda Kazakistan, Yeni İpek Yolu’nun oluşumunda kilit bir rol oynamaktadır. Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Comart Tokayev, birçok konuşmasında Avrupa’ya giden yolların tümünün Kazakistan üzerinden geçtiği için ülkenin stratejik avantajının en etkin bir şekilde kullanılması çağrısında bulunmaktadır. Hatırlamak gerekir ki Modern Kazakistan topraklarından Çin ve diğer Asya ülkelerini Avrupa ile, ve bunun dışında Yakın Doğu ile bağlayan uluslararası beş demiryolu ve altı karayolu geçmektedir. Bu yollar Çin’den Avrupa’ya malların Kazakistan üzerinden ve geri istikamette 15 günde teslim edilmesini sağlarken, deniz yolu ile mal nakliyesi iki-üç kat daha uzun sürmektedir. Ocak-Ağustos 2020 döneminde Çin-Avrupa-Çin güzergahında trafik hacminin 306,6 bin TEU (Yirmi fit eşdeğerindeki yük taşıtlarının kapasitesini ölçmek için kullanılan şartlı bir ölçü birimidir) olduğunu, ve bu hacmin, 2019 senesinin aynı dönemine nazaran %62 fazla olduğunu belirtmek gerekmektedir. Çin-Orta Asya-Çin rotasındaki büyüme ise %29 oranla 149,2 bin TEU olmuştur. Kazakistan, hizmet ihracatı gibi bir göstergeye doğrudan yansıyan transitten yararlanmaktadır. Kazakistan’ın 2013 yılından bu yana yıllık hizmet ihracat hacmi 6 milyar dolardan 7,8 milyar dolara (%30) çıkmıştır. Aynı zamanda, özellikle yük taşımacılığı olmak üzere toplam hacmin yarısından fazlasını oluşturan nakliye hizmetleri ihracatı ana girdiyi oluşturmaktadır. 2018 yılında Dünya Bankası’nın Lojistik Performans Endeksi’ne (LPI) göre Kazakistan’ın 160 ülke arasında 71. sırada bulunmasının önemli bir not olarak belirtilmesi gerekmektedir. Öte yandan mal teslimatının zamanında yapılması açısından 42. sıraya ve gümrükleme sürecinin etkinliği açısından ise 21. sıraya çıkmış olması da önemli başarılar arasında sayılabilir.

Mevcut durumda Kazakistan, ulaşım, lojistik ve turizm endüstrisine, ticari ilişkilere yabancı ve yerli yatırım girişi için gereken tüm şartlara sahiptir. Potansiyel yatırımcıların Kazakistan topraklarında Yeni İpek Yolu’nun gerçekleştirilmesi sürecine katılımı ve destegi de ulaşım sektörünün daha da canlanması ve rekabetçi bir yerel ekonominin oluşturulma sürecine katkı sunacaktır. Genel ekonomik çerçeve içerisinde Çin Hükümeti’nin temsilcilerinin açıklamalarında Kazakistan’a 50 milyar dolar tutarında bir yatırım yapılacağı ifade edilmektedir. 1 Nisan 2021 itibariyle Çin’den Kazakistan’a yönelen kümülatif yatırım hacmi 13,2 milyar dolara ulaşmıştır. Çin yatırımlarının çeşitli alanlara dağılmasından dolayı bu yatırımların Çin ile etkileşimi genel olarak olumlu etkileyeceği düşünülmektedir. Çünkü Çin yatırımları, sadece maden sanayinde yoğunlaşmamakta, Kazakistan ekonomisi için öncelik olan imalat sektörü dahil olmak üzere çeşitli sektörlere dağılmaktadır.

Kazakistan, “Nurlı-Jol” devlet altyapı geliştirme programının bir sonraki beş yıllık planını uygulamaya başlamıştır. Devlet programının ilk beş yıllık planının tamamlanmasının ardından, iyi ve tatminkar durumdaki ulusal karayollarının oranı %88’e, yerel karayollarının oranı ise %71’e kadar yükseltilmiştir. Modern ve kaliteli karayollarının ortaya çıkmasıyla birlikte yeni iş alanları oluşturulmuş, transit yük akışları artmış, sosyal altyapı iyileştirilmiştir. Devlet programının beş yıllık uygulaması boyunca, programın ülke GSYH’nin büyümesi üzerinde önemli bir etkisi olduğu görülmüştür. Devlet programının uygulanması sonucunda yaklaşık 3 bin kilometre ulusal öneme sahip karayolu inşa edilmiş ya da onarılmıştır.

Sonuç olarak, “Kuşak ve Yol Girişimi”nin, Kazakistan’a küresel dünya ticaretini bağlayan kilit bir ülke olma fırsatını sağladığını belirtmek gerekmektedir. Modern pazar alanı ve jeopolitik eğilimler antik ulaşım hatlarının modern bir şekilde canlandırılmasını vaat etmektedir. Ülke içindeki en büyük paydaşlar sadece yabancı yatırımcılar değil, özellikle önümüzdeki yıllarda Kazakistan üzerinden geçen büyük bir transit hacmini desteklemeye hazır olan ulusal şirketler olacaktır. Bu noktada, Yeni İpek Yolu’nun canlandırılmasının Kazakistan’ın ekonomik kalkınmasında önemli bir yere sahip olduğunu belirtmek gerekir.

Yazar Zhandos Ranov, Avrasya Araştırma Enstitüsü, Kazakistan Politika, Dış İlişkiler ve Güvenlik       Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Comart Tokayev, Finlandiya Kalkınma İşbirliği ve Dış Ticaret Bakanı Ville Skinnari ile görüştü. Cumhurbaşkanı Tokayev, Finlandiya’nın Kuzey Avrupa ülkeleri arasında önemli bir yatırımcı olmaya devam ettiğini belirterek, en üst düzeyde istikrarlı siyasi diyaloğun sürdürülmesi gerektiğini dile getirdi. Ayrıca Cumhurbaşkanı Tokayev, yeşil teknoloji ve telekomünikasyon endüstrilerinde ortak projelerin uygulanması çağrısında da bulundu. Ville Skinnari ise Finlandiya’nın söz konusu beklentileri desteklemeye hazır olduğunu ve iki ülke arasındaki iş birliğinin önemini teyit etti (Kazinform, 14.05.2021).

ABD’nin Güney ve Orta Asya İşlerinden Sorumlu Dışişleri Bakan Yardımcısı Jonathan Henick, ABD’nin Kırgızistan ve Tacikistan’a sınır anlaşmazlığının çözümünde her türlü desteği sunacağını duyurdu. Washington’da Atlantic Council’in ev sahipliğinde düzenlenen bir çevrimiçi seminerde konuşan ABD dış politika yetkilisi, durumun henüz çözülemediğini ve çatışma bölgesinde yeniden yapılanma çalışmaları için koşullar yaratmaya yönelik olarak barış ve istikrarın gerekliliğini ifade etti (Kabar, 11.05.2021).

Gürcistan Başbakanı Irakli Garibaşvili, Ermenistan’a resmi bir ziyarette bulunarak, Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan ile bir görüşme gerçekleştirdi. Taraflar, enerji, ekonomi, ticaret, kültürel ilişkiler, ulaştırma ve lojistik alanlarında çok çeşitli ikili konuları görüştüler. İki Kafkas devletinin ulaştırma potansiyelinin geliştirilmesi konusuna özel önem verildi. Gürcü tarafı, çatışan taraflar arasında bir diyalog platformu oluşturarak katkı vermeye hazır olduğunu teyit etti (Agenda.ge, 12.05.2021).

Tacikistan Dışişleri Bakanı Sirojiddin Muhriddin, Çin’e resmi bir ziyaret gerçekleştirerek, Çin Dışişleri Bakanı Wang Yi ile görüştü. Bakanlar karşılıklı yarar sağlayan çok vektörlü iş birliğini güçlendirme planları ve yeni hükümetler arası belgelerin imzalanması dâhil ikili ilişkiler ile ilgili konuları ele aldılar. Görüşmelerin ardından diplomatik kurumlar arasında 20212022 dönemi için bir iş birliği programı imzalandı (Centralasia.news, 11.05.2021).

Kırgızistan Savunma Bakanı Taalaybek Omuraliev, Çin askeri ataşesi Zhang Yong’u kabul etti. Taraflar, iki devletin silahlı kuvvetleri arasında uzun süredir devam eden ilişkilere dikkat çekerek, Kırgızistan ve Çin savunma bakanlıkları arasındaki askeri iş birliğini daha da güçlendirmenin amaç ve ve hedeflerini görüştüler. Bakanlar ayrıca Kırgız Cumhuriyeti Silahlı Kuvvetleri’ne yönelik Kırgız uzmanlarının yetiştirilmesi ve eğitilmesi konusunda da görüş alışverişinde bulunarak, savunma birimleri arasındaki iş birliğinin güçlendirilmesine yönelik gerekli katkıyı sağlamaya hazır olduklarını ifade ettiler (Kabar, 11.05.2021).

Kırgızistan ve Afganistan Cumhurbaşkanları Sadır Caparov ve Muhammed Aşraf Gani bir telefon görüşmesi gerçekleştirdi. Liderler, uluslararası ve bölgesel gündemdeki güncel konular hakkında görüş alışverişinde bulunarak, bir dizi ikili iş birliğini ve bunun gelişim olasılıklarını görüştüler. Cumhurbaşkanları ayrıca Kırgız-Afgan Hükümetlerarası Komisyon’un yakın zamanda bir toplantı düzenlemesi konusuna da değindiler (Kabar, 13.05.2021).

Toplum ve Kültür Ekonomi, Finans ve Enerji       Kazakistan ekonomisinin tüm sektörlerinde olumlu gelişmeler yaşanmaktadır. 2021’in son dört ayında ülkenin imalat sektörüne %7,7 oranında ve diğer birincil olmayan faaliyetlere yapılan yatırımlar %32,3 oranında artmıştır. Rapor, incelenen dönem için, 11,5 milyar doları ihracat olan Kazakistan’ın dış ticaret cirosunun 19,7 milyar dolar olarak gerçekleştiğini göstermektedir. Birincil olmayan malların ihracatı ise %15 oranında artarak 4 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir. Böylece ticaret dengesi 3,3 milyar doları aşmıştır. Ülkenin Gayri Safi Yurt İçi Hâsılası (GSYİH) %0,7 oranında büyümüştür (Qazaq TV, 12.05.2021).

Özbekistan Cumhurbaşkanı Şavkat Mirziyoyev geçtiğimiz günlerde bir toplantı düzenleyerek ülke ekonomisinin mevcut durumunu özetledi. Cumhurbaşkanı, Özbekistan’ın ihracatının 2021’in ilk çeyreğinde 3,2 milyar dolara ulaştığını, GSYİH büyümesinin %3 olarak gerçekleştiğini, sanayi ve tarımsal üretimin ise %4 oranında büyüdüğünü açıkladı. Talep artışına rağmen ilaç üretimi ise %22 oranında düşmüştür. Özbekistan, 2021’in ikinci çeyreğinde 7,1 milyar dolarlık yatırım çekmeyi planlamaktadır (UzReport, 12.05.2021).

Belarus nükleer santralinin ilk ünitesi, reaktör kurulumunun nominal güç seviyesindeki ekipmanın kapsamlı bir testinden geçmektedir. Belarus Enerji Bakanı Viktor Karankeviç, nükleer santralin öncelikle iç elektrik talebini karşılamak için tasarlanmış olduğunu duyurdu. Bakan, talep olması halinde Belarus’un santral tarafından üretilecek elektriği ihraç edebileceğini kaydetti. 2020’de Belarus’taki elektrik tüketimi 38 milyar kWh olmuştur. Tesisin ülke ihtiyacının yaklaşık %40’ını karşılaması beklenmektedir (BelTA, 15.05.2021).

Rus-Kırgız Kalkınma Fonu, 1 Mayıs itibariyle ülkenin tüm bölgelerinde 434 milyon dolar değerinde yaklaşık 3,000 projeye onay verdi. Projelerin %50’den fazlası imalat ve tarıma dayalı sanayi sektörlerini kapsamaktadır. Toplam portföy içindeki tarım ve imalatın payı sırasıyla %23 ve %30 olarak gerçekleşmiştir. Taşımacılık ve lojistik, turizm ve altyapı geliştirme paylarının her biri %12 oranında gerçekleşmiştir. En düşük oran ise %1 ile finansal faaliyetlere aittir (Kabar, 14.05.2021). Tacikistan’daki Japonya Uluslararası İşbirliği Ajansı Ofisi, Aga-Han Vakfı tarafından uygulanan Tacikistan'daki Tarım Ticaretini Geliştirme Pilot Projesi’ni finanse etmektedir. Geçtiğimiz günlerde bu iki kuruluş, proje çerçevesinde Hatlon bölgesindeki çiftçilere kaliteli tarım girdileri dağıtmıştır. Proje, çiftçilere buğday, mısır veya gübre gibi kaliteli girdilere sürdürülebilir erişim sağlamanın yanı sıra depolama tesislerinin inşası yoluyla tarımsal çıktıları iyileştirmeyi amaçlamaktadır (Asia-Plus, 14.05.2021).

Geçtiğimiz günlerde Türkmenistan, uluslararası bir petrol ve gaz yatırım forumuna ev sahipliği yaptı. Forum kapsamında Türkmenistan Devlet Başkanı Kurbankulu Berdimuhammedov, Azerbaycan Devlet Petrol Şirketi Başkanı Rovnag Abdullayev’i kabul etti. Taraflar, Hazar Denizi’ndeki Dostlug ortak sahasının işletilmesini ve enerji sektöründe iki ülke arasındaki stratejik ortaklıkları daha da yoğunlaştırma imkanlarını görüştüler. Dostlug sahasında tahminen 60 milyon petrol rezervi ve 100 milyar metreküp doğal gaz rezervi bulunmaktadır (AzerNews, 16.05.2021).

Hazırlayanlar Zhengizkhan Zhanaltay, Kanat Makhanov.

      Amerika Birleşik Devletleri Uluslararası Kalkınma Ajansı (USAID), Seyhun ve Ceyhun nehir havzalarında sınıraşan su kaynakları yönetimi konusunda bölgesel iş birliğini güçlendirmeyi amaçlayan yeni bir bölgesel su ve çevre projesi başlattı. Bütçesi 24 milyon dolar olan beş yıllık projenin, beş Orta Asya ülkesinin tamamında ve Afganistan’da uygulanması planlanmaktadır. Söz konusu girişim, Seyhun ve Ceyhun nehir havzalarında sınıraşan su kaynakları yönetimi konusunda bölgesel iş birliğini güçlendirecek olup, Orta Asya ve Afganistan halkı için istikrarın, ekonomik refahın ve ekosistem direncinin iyileştirilmesine yardımcı olacaktır (Tj.usembassy.gov, 12.05.2017). Özbekistan Dışişleri Bakanı Abdulaziz Kamilov, AB ve Dışişleri Bakanı nezdinde Dış Ticaret Bakanı Franck Riester’in başkanlığındaki bir Fransız heyetiyle görüştü. Taraflar, siyasi, ticari, ekonomik, kültürel, insani alanlar ve diğer alanlarda ikili ilişkileri görüşerek, çeşitli düzeylerde yapılacak ortak etkinliklerin hazırlanmasına ilişkin konulara özel önem verdiler. Fransız tarafı, 2022 sonbaharında Paris’teki Louvre Müzesi’nde “Orta Asya’nın İhtişamı: Özbekistan’ın Kervan Yollarında” başlıklı bir serginin düzenlenmesine katkı sağlamaya hazır olduğunu ifade etti (Dunyo.info, 10.05.2021).

Türkmenistan, Çinli Sinovac şirketi tarafından geliştirilen COVID-19 aşısı CoronaVac’tan oluşan büyük bir sevkiyatı teslim aldı. Koronavirüs salgınına karşı ortak mücadele, daha önce Türkmenistan Devlet Başkanı Kurbankulu Berdimuhammedov ile Çin Devlet Başkanı Xi Jinping arasında yapılan bir telefon görüşmesinde ele alınmıştı. Yeterli miktarda aşıya erişim, Türkmenistan toplumu için gerekli olan aşılamayı öncelikle enfeksiyon riski yüksek gruplardan başlayarak yapmasına olanak sağlamaktadır (Centralasia.media, 10.05.2021).

“Abay’ı Okumak” adlı sanat albümünün tanıtımı Budapeşte’deki Kazakistan Büyükelçiliği’nde gerçekleştirildi. Albümde, büyük şairin eserlerinin temelinde oluşturulan Türk dünyasının önde gelen sanatçılarının çalışmalarının yanı sıra, Macaristan’da Abay’ın mirasının tanınmasına önemli katkı sağlayan kişilerin onurlandırılması çalışmalarına da yer verildi. Etkinlikte TÜRKSOY Genel Sekreteri Düsen Kaseinov, “Abay’ın 175. Yılı” TÜRKSOY onur madalyasını Budapeşte’deki Türk Keneşi Başkanı Janos Hovari’ye takdim etti (Kazinform, 13.05.2021). Kazak Hükümeti, COVID-19 salgını bağlamındaki zorlu epidemiyolojik durumla bağlantılı olarak Hindistan’a insani yardım sağladı. Toplamda yaklaşık 40 ton ağırlığa sahip insani yardım, tıbbi ve solunum maskeleri, koruyucu giysiler ve Kazakistan yapımı taşınabilir suni akciğer havalandırma cihazlarından oluşmaktadır. Havalimanındaki transfer törenine Kazakistan Büyükelçisi Nurlan Jalgasbayev ve Hindistan Dışişleri Bakanlığı Avrasya İşbirliği Daire Başkanı Bandar Wilsonbabu katılmıştır (Kazinform, 14.05.2021).

Tacikistan’ın Kazakistan’daki Olağanüstü ve Tam Yetkili Büyükelçisi Hayrullo Ibodzoda, Kazakistan Ekoloji, Jeoloji ve Doğal Kaynaklar Bakanı Magzum Mirzagaliyev ile görüştü. Görüşmede taraflar, Tacikistan ve Kazakistan arasında çevre koruma alanında iş birliğinin geliştirilmesi konusunu ele aldılar. Taraflar ayrıca Uluslararası Aral Denizi’ni Kurtarma Fonu ve Orta Asya Bölgesel Çevre Merkezi de dahil olmak üzere uluslararası kuruluşlar çerçevesinde iş birliğinin güçlendirilmesi konusunda görüş alışverişinde bulundular (Avesta.tj, 15.05.2021).