COVİD-19 Salgınının Rusya Ekonomisine Etkisi
COVİD-19 SALGINININ RUSYA EKONOMİSİNE ETKİSİ COVID-19 salgını, küresel düzeyde uygulamaya konulan çeşitli sınırlandırmalar ve ulusal düzeyde alınan ilave önlemlerle birlikte neredeyse tüm ülkelerin ekonomik büyüme tahminlerini bozmuştur. Uluslararası Para Fonu’nun tahminlerine göre, 2020–2021 için dünya ekonomisinde toplam kayıp yaklaşık 12 trilyon ABD dolarına ulaşacaktır.
COVID-19 salgınının küresel ekonomi üzerindeki olumsuz etkisi, diğer alanlarda olduğu gibi petrol fiyatlarında da ciddi düşüşe neden olmuştur. Öyle ki, 2020’nin ilk yarısında petrol fiyatlarında %65,5 civarında düşüş yaşanmıştır. Salgından önemli oranda etkilenen petrol sektörünün, diğer taraftan ulaştırma sektörüne de hemen hemen aynı oranda etki ettiği görülmektedir.
Rusya açısından bakınca, hem kötüleşen dış ekonomik koşullar hem de hükümet tarafından alınan kısıtlayıcı tedbirlerden dolayı ekonominin olumsuz etkilendiği söylenebilir. Rusya'nın gayrisafi yurtiçi hasılasındaki (GSYİH) düşüşe ilişkin öngörüler arasında Higher school of economics HSE konsensüs tahmini %4.3 ile Uluslararası Para Fonu’nun %6.6 bandında gibi önemli ölçüde farklılıklar bulunmaktadır.
Dünya Bankası tahminlerine göre GSYİH'daki ortalama düşüşün %5,4 civarında olacağı tahmin edilmektedir. Bu rakam, Mayıs 2020'de yapılan tahminlerden daha yüksek bir orana sahiptir. Kısıtlayıcı önlemlerin asıl etkisinin tüketici talebinin ve yatırımın azalması kaynaklı olacağı söylenebilir. Rusya'da kısıtlayıcı tedbirlerin yaygın olarak uygulamaya konulmasından önceki dönemde Rusya Ekonomik Kalkınma Bakanlığı, 2020'nin ilk yarısı için ortalama GSYİH büyüme oranını %1.8 olarak göstermiştir.
Bakanlığa göre, 2020'nin ilk yarısında GSYİH büyümesinin itici gücü ticaret ve imalat olarak gösterilmiştir. Kısıtlayıcı tedbirlerin getirilmesi ve ayrıca Rusya'nın ticaret ortakları olan ülkelerdeki benzer kısıtlamalar, ticari faaliyetlerde önemli bir azalmaya neden olmuştur. En büyük düşüş, ilgili sektörlerdeki azalan talep faktörünün, getirilen kısıtlamalara eklenmesi ile imalat sanayinde yaşanmıştır. Bunun sonucu olarak, 2020'nin ilk yarısında üretimdeki azalma ortalama %9’a ulaşmıştır. Salgının perakende ticareti üzerinde de önemli bir etkisi olmuş ve beklendiği gibi düşüş, gıda dışı ürünlerde 2020'nin ilk yarısında %32,4 oranında daha belirgin hale gelmiştir.
Öte yandan, kısıtlamalardan etkilenmeyen, yani temel malların üretimiyle ilgili sektörlerde üretim hacimlerinde artış yaşanmaktadır. Talepteki süreklilik, gıda ürünlerini, kimya endüstrilerini, ilaç üretimini ve tıbbi alet ve ekipman üretimini pozitif yönde etkilemiştir.
CMASF (Center for Macroeconomic Analysis an d Short-Term Forecast) verilerine göre gıda ürünlerinde üretim hacmi 2019 yılına göre %2,2, kimya endüstrilerinde %2, ilaç üretiminde %8,9, tıbbi alet ve ekipman üretiminde 30,9 yükseliş gözlemlenmiştir.
Yukarıda belirtilen salgın kaynaklı kısıtlamalardan ülkedeki yatırım sektörü de olumsuz etkilenmiştir. “Rosstat” verilerine göre 2020 yılının ikinci çeyreğinde yatırımlar geçen yılın aynı dönemine göre %7,6 düşmüştür. Bu rakam, ülkedeki yatırım seviyesinin önceki 5 yılla kıyaslanınca minimum seviyede olduğunu göstermektedir.
Yatırım malları üretimi, nakliye ve mühendislik ürünleri ithalatında da benzer eğilimler gözlemlenmektedir. Rusya Ekonomik Kalkınma Bakanlığı'nın 30 Eylül 2019 tarihinde yayınlanan revize makroekonomik tahmininde bile, önümüzdeki yıllarda sabit kıymet yatırımlarındaki büyüme beklentisi düşmüştür. Yatırım dinamikleri tahmini 2019'da %3,1'den %2,0'a kadar çekilmiştir.
COVID-19 salgınının yayılmasından en çok etkilenen sektörler olarak ulaşım, eğitim, turizm ve ticaret sektörü Rusya Hükümeti tarafından onaylanan listeye dahil edilmiştir. Son yıllarda, Rusya'da, büyük ve orta ölçekli kuruluşların ana sermaye yatırım kaynağı olarak kendi fonları kullanılmaktadır. Bu fonlar, 2019 yılında sabit varlıklara yapılan tüm yatırımların yaklaşık %57'sini oluşturmuştur. 2019 yılında özkaynaktan sabit kıymet yatırımı hacmi %13,3’e, çekilen fonlardan kaynaklanan yatırım hacmi ise %1,3’e kadar artmıştır. 2019'da %36,8’e tekabül eden bütçe fonları, çekilen fonların önemli bir bölümünü oluşturmaktadır. 2019'daki banka kredileri, çekilen fonların yaklaşık %20,3'ünü, toplam kaynak hacminin ise %8,7'sini bulmuştur. Finansal değerlerin kötüleştiği koşullarda, şirketlerin önceki yatırım düzeyini koruyamayacak olması ve sonuç olarak toparlanmasının uzun zaman alacağı beklenmektedir.
COVID-19 salgını, Rusya’da, toplamda 5,6 milyon olan şirketten yaklaşık 3,3 milyonunu, yani küçük, orta ve büyük işletmelerin ve bireysel girişimcilerin yaklaşık %59’unu etkilemiştir. Stratejik Araştırmalar Merkezi’nin (CSR, Center For Strategic Research) iş dünyasının ekonomik beklentilerine dayalı hesaplamalarına göre 2020 yılında devletin ekonomideki toplam gelirler içindeki payı 0,5 puan artarak %27,5’e ulaşması beklenmektedir. Benzer şekilde, küçük ve orta ölçekli işletmelerin payı %1’li puanlık azalışla %16,1 seviyesine düşecektir. Küçük ve orta ölçekli işletmelerin sayısının azalması, üretim hacimlerinin düşmesi ve finansal göstergelerin bozulması, küçük ve orta ölçekli işletmelerin ürettiği ürünlerin GSYİH içindeki payının azalmasına neden olabilir. NAFI (Ulusal Finansal Araştırma Ajansı) raporu, COVID-19'un yayılmasının, 2020'de işletmelerin %85'inin finansal performansını olumsuz etkilediğini göstermektedir. NAFI anketlerine göre, işadamlarının %43'ü, girişimciler açısından yeni bir işletmenin kurulmasının en az bir yıl içinde mümkün olduğunu düşünmektedir. Aynı rapordaki verilere göre işadamlarının yaklaşık %14'ü ise iyileşme sürecinin iki üç yıl süreceğini düşünmektedir. CSR’nin verilerine göre, 2021 yazına kadar işletmelerdeki iyileşme süreci ancak %66 civarında olabilir. Aynı zamanda COVID-19 salgınından etkilenen şirketlerin %15'i elde edecekleri gelirlerinin, 2023 yılına kadar kriz öncesi seviyeye ulaşıp ulaşamayacağından emin değiller.
COVID-19 salgını, makroekonomik göstergeler üzerinde olumsuz etkiler yaratmıştır. Ekonomik krizler, üretim hacimlerinde bir düşüş, işsizlikte bir artış ve yatırımlarda bir azalma ile karakterize edilir. Bu durumun üstesinden gelmek için, etkili bir devlet destek programı ve tedbir paketlerine ihtiyaç duyulmaktadır. Görünüşe göre 2020'nin sonunda makroekonomik durum hem daha iyi hem de daha kötü yöne değişebilme potansiyeline sahip.
Rusya ekonomisindeki toparlanmanın zamanlamasına gelince, burada iki senaryo mümkündür. İyimser senaryoya göre, petrol fiyatlarının yükselmesiyle Rus ekonomisi 2021'in ortasına kadar 2019 kriz öncesi düzeyine geri dönebilecektir. Daha gerçekçi görünen aksi yöndeki kötümser senaryoyu düşünürsek, krizin sonuçlarını aşmak en az üç yıl alacaktır.
Yazar Zhandos Ranov, Avrasya Araştırma Enstitüsü, Kazakistan Politika, Dış İlişkiler ve Güvenlik • • • • • • Moldova’da Eylem ve Dayanışma Partisi Genel Başkanı Maia Sandu (Partidul Actiunea si solidaritate - PAS) Moldova’daki Cumhurbaşkanlığı seçiminin ilk turunda aldığı %36.16’lık oy oranı ile seçimi kazandı. Bağımsız aday olarak seçimlere katılan görevdeki Cumhurbaşkanı İgor Dodon ise oyların %32.64’ünü aldı. Merkez Seçim Komitesi, katılım oranı %43 olan ilk tur seçimlerini geçerli olarak kabul etti (DW.com, 02.11.2020).
Kırgızistan Dışişleri Bakanı Ruslan Kazakbayev, Özbekistan’a gerçekleştirdiği ziyaret sırasında Özbekistan Başbakanı Sardor Umurzakov ile görüştü. Taraflar, daha önce varılan anlaşmaların uygulanması ve ekonomik işbirliği perspektiflerini değerlendirerek ticaret engellerinin kaldırılmasıyla ikili ticaret hacminin önümüzdeki yıllarda 1 milyar dolara çıkarılması konusunda anlaştılar. Taraflar, ayrıca ulaşım ve altyapı projelerindeki işbirliğinin üzerinde durarak iki ülke arasındaki öncelikli alanları belirlediler (UzDaily, 06.11.2020).
Türkmenistan Dışişleri Bakanı Raşid Meredov, Birleşmiş Milletler Afganistan Özel Temsilcisi Deborah Lyons’la video konferans üzerinden bir görüşme yaptı. Meredov, Türkmenistan’ın enerji, ulaşım ve iletişim altyapısının geliştirilmesi alanlarında Afganistan’a yardım sağlamaya devam edeceklerini açıkladı. Taraflar, Türkmenistan-Afganistan-Pakistan-Hindistan boru hattının inşası, Türkmenistan-Afganistan-Pakistan arasındaki fiber optik iletişimi ve bölgesel güvenlik konularını da görüştüler (Kabar, 05.11.2020).
Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, eski Türkiye Başbakanı Binali Yıldırım ve beraberindeki Türkiye Büyük Millet Meclisi heyetini kabul etti. Binali Yıldırım, Ankara’nın, Azerbaycan’ın toprak bütünlüğü ve Yukarı Karabağ konusundaki tutumunu her zaman desteklediklerini ifade etti. Cumhurbaşkanı Aliyev, son gelişmelerin iki kardeş ülke arasındaki bağları daha da güçlendirdiğini belirterek Türk tarafına teşekkür etti (Aa.com.tr, 02.11.2020).
Ukrayna ve Türk Hava Kuvvetleri ve Silahlı Kuvvetleri Komutanları, işbirliğini devam ettirme ve Ukrayna’lı askerlerin Türkiye’de eğitim görmesi konularında anlaştılar. Bu ve diğer ikili askeri işbirliği konuları, üst düzey Türk askeri heyetinin Ukrayna ziyareti sırasında görüşüldü. İlgili belgeler, Ukrayna ve Türkiye Hükümetleri arasında 2020’nin Ekim ayında Ukrayna ve Türkiye Cumhurbaşkanları arasında yapılan görüşmede varılan askeri anlaşmalar çerçevesinde imzalandı (Ukrinform.net, 05.11.2020).
Bağımsız Devletler Topluluğu (BDT) Hükümet Başkanları Konseyi, üst düzey BDT yetkilileri ve üye devletlerin hükümet başkanlarının katılımıyla çevrimiçi bir toplantı düzenledi. Katılımcılar, siyasi, ekonomik, kültürel ve sosyal alanlar başta olmak üzere çeşitli konular üzerinde görüş alışverişinde bulundular. Görüşmelerde, b ölgesel ulaşım bağlantılarının ve özellikle Kuzey-Güney ve Doğu-Batı hatlarındaki transit koridorların geliştirilmesine özel önem verildi (Özbekistan’daki Türkmenistan Büyükelçiliği, 06.11.2020).
Toplum ve Kültür Ekonomi, Finans ve Enerji • • • • • • Kazakistan’ın Almatı bölgesi valisi Amandık Batalov, Almatı’daki çiftçilerin tarımsal üretim kapasitesini artırmayı planladıklarını açıkladı. Yetkililer, özellikle 2025 yılına kadar et ve süt üretiminin sırasıyla 500 ve 900 bin tona çıkacağını tahmin etmektedir. Son altı yılda bölgede şeker pancarı ekilen alanın hacmi 14 kat arttı. Şu anda, bölgenin, ülkenin tarımsal üretimi içindeki payı %17’ye ulaşmış durumdadır (Kazakh TV, 04.11.2020). Rusya İhracat Merkezi Yönetim Kurulu Başkanı Veronika Nikişina’ya göre ülke, Çin ile ticaretini 2024 yılına kadar 200 milyar dolara çıkarmayı planlıyor.
Rusya’nın Çin’e tarım ve gıda ürünleri ihracatı 2020’nin ilk altı ayında %35 arttı. Rusya’nın, Çin’e gerçekleştirdiği ihracat ürünleri arasında et ihracatı, dokuz kat artmıştır. Rusya’nın Çin’deki Büyükelçisi Andrey Denisov’un açıklamasına göre yıl sonuna kadar ikili ticaret hacminin 110 milyar dolara ulaşması beklenmektedir (TASS, 06.11.2020).
Özbekistan, yerli ihracatçıların yurtdışındaki faaliyetlerini, daha da kolaylaştırarak desteklemektedir. Kısa süre önce, ülkenin Rusya’daki büyükelçiliği “Özbekistan İhracatçıları” adlı elektronik bir ‘‘işten işe’’ platformu başlattı. Portal, Özbekistan ürünlerini Rusya’da tanıtmayı ve iki ülkedeki iş çevreleri arasında doğrudan diyaloğu güçlendirmeyi amaçlamaktadır. Portal, yakın zamanda oluşturulmasına karşın, Özbek kurutulmuş meyve tedarikçileri, 10 milyon dolar değerindeki ürünlerini doğrudan Rusya’daki perakende zincirlerine teslim etmek için bir anlaşmaya vardı (UzDaily, 05.11.2020). Ukrayna, altyapı projelerinin uygulanması için uluslararası finans kuruluşlarından kredi almaya devam etmektedir. Kısa süre önce, Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası (AİKB) Herson ve Dnipropetrovsk bölgelerindeki yol altyapısını finanse etmek için kredi sağlayacağını duyurdu. Ukrayna, özellikle Herson bölgesinde bir köprü inşa etmeyi ve Dnipropetrovsk bölgesindeki iki bölgesel otoyolun bölümlerini yeniden inşa etmeyi planlamaktadır. AİKB, ilk proje için 25 milyon avro sağlarken, ikincisi için 40 milyon avro tahsis edeceğini açıkladı (Ukrinform, 06.11.2020).
Ekonomik İşbirliği Örgütü’ne üye ülkeler, İran için önemli ticaret ortakları olmaya devam etmektedir. İçinde bulunduğumuz İran yılının altı ayında, taraflar arasındaki petrol dışı ikili ticaret, 4.54 milyar dolara ulaşmış olup, bunun 2.52 milyar dolarını ihracat oluştururken, 2.02 milyar dolarını ithalat oluşturmaktadır. İran malları için önemli ihracat ortakları arasında 1.1 milyar dolar ile Afganistan önemli bir konuma sahip iken Türkiye,1.8 milyar dolarlık ihracatla İran pazarının ana tedarikçilerinden birisi haline gelmiştir (Financial Tribune, 06.11.2020).
Kırgızistan Devlet Sanayi, Enerji ve Yeraltı Kaynakları Kullanımı Komitesi Başkanı Jırgalbek Sagınbayev, yerel üretimi ve işgücü piyasasını desteklemek için Yeraltı Kaynakları Yasası’nda değişiklik yapıldığını açıkladı. Yapılan değişikliklere göre toplam istihdamdaki yabancı işçilerin payı %10’u geçemeyecek. Diğer taraftan, kalem, perde gibi tüketim mallarının %8085’inin Kırgızistan’dan satın alınması şartı da getirildi. Ülke içerisinde üretiminde yetersizlik bulunan bazı ürünlerin ithal edilmesi ise yasada belirlenen şartlara bağlı olacak (Kabar, 02.11.2020).
Hazırlayanlar Saule Akhmetkaliyeva, Kanat Makhanov. • • • • • • Uluslararası Türk Akademisi tarafından “Büyük Üstatların Benzerliği: Nevaî ve Abay” başlıklı bir toplantı düzenlendi. Etkinliğe farklı Türk devletlerinin hükümet yetkilileri ve diplomatları, şair ve yazarları, bilim adamları ve aydınları katıldı. Etkinlik sırasında, Özbek Türkçesi'ne çevrilen Abay'ın eserleri ile, Ali Şir Nevaî'nin ''Hamsa'' adlı eserinin Kazak Türkçesi'ne çevirisi kamuoyuna tanıtıldı. (TWESCO, 03.11.2020).
Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığı Başkanı Abdullah Eren, Bakü ziyareti sırasında Azerbaycan Diasporadan Sorumlu Devlet Komitesi Başkanı Fuad Muradov ile bir toplantı düzenledi. Abdullah Eren, Türk halkının Azerbaycan’ın mücadelesini her zaman destekleyeceğini ve uluslararası toplumu Ermenistan’ın hukuka aykırı eylemlerinden haberdar etmek için tüm imkanları kullanacağını ifade etti. Başkan Muradov, dayanışma ve kardeşçe desteği için Türk tarafına minnettarlığını dile getirdi (Azernews, 04.11.2020). Rusya’daki koronavirüs salgını nedeniyle Türkmenistan’ın gönderdiği insani yardım Rusya’nın Astrahan şehrine ulaştı.
Rusya’ya yaklaşık 1 milyon dolar değerinde gıda, petrol ürünleri ve diğer malzemeden oluşan bir kargo gönderildi. Bu yardımlarla Türkmenistan, salgın boyunca Rusya’ya sağlanan insani yardımlar açısından Orta Asya’da önde gelen devletlerden birisi oldu (SNG Today, 02.11.2020). Azerbaycan Kültür Bakanı Vekili Anar Karimov’un Tacikistan’ın Azerbaycan Büyükelçisi Rüstem Soli ile yaptığı görüşmede, Azerbaycan ile Tacikistan arasındaki kültürel işbirliği potansiyeli ele alındı. Taraflar, iki toplumun kültürel mirasını tanıtmaya yönelik ortak projeler geliştirilmesi konusuna değindi. Büyükelçi ayrıca Tacikistan’ın, Azerbaycan’ın toprak bütünlüğünü tanıdığını ve Ermenistan silahlı kuvvetlerinin Azerbaycan yerleşimlerine yönelik roket saldırılarını kınadığını açıkladı (Azernews.az, 06.11.2020). Otandastar (Vatandaşlar) Vakfı, Dünya Kazaklar Derneği RPO ile işbirliği içinde, Berlin’deki “Abay Evi” Kazak kültür ve ticaret evinin çevrimiçi galasını gerçekleştirdi. Etkinlik, Kazakistan Cumhuriyeti Enformasyon ve Sosyal Kalkınma Bakanlığı ve Dışişleri Bakanlığı’nın desteğiyle gerçekleştirildi. Abay Evi’nin temel amacı Kazaklar’ın kültürel mirasını tanıtmak, yaygınlaştırmak ve yurtdışındaki yurttaşlarla ticari ve insani bağları güçlendirmektir (Kazinform, 02.11.2020). Kazakistan Cumhuriyeti Dijital Geliştirme, İnovasyon ve Uzay Sanayi Bakanı Bağdat Musin, Moskova’da Devlet Uzay Faaliyetleri Kurumu “Roscosmos” Genel Müdürü Dimitri Rogozin ile bir araya geldi. Taraflar, uzay sektöründeki KazakRus işbirliğinin güncel konularını görüştüler. Ayrıca Kazakistan ve Rusya Hükümetleri arasında Bayterek uzay roket kompleksinin oluşturulmasına ilişkin ek ve değişiklik öneren protokolü ile kurulacak olan komplekse hizmet sağlanması anlaşmalarını imzaladılar (Avesta-news.kz, 02.11.2020).
