Zengezur Koridoru: Güney Kafkasya’da Jeopolitik Rekabetten Ekonomik İşbirliğine
Azerbaycan 27 Eylül 2020’de başlayan ve 44 gün süren II. Karabağ Savaşı’nı kazanmasının ardından işgal altındaki topraklarının büyük bir kısmını geri aldı. Savaş 10 Kasım 2020’de Rusya’nın arabuluculuğunda imzalanan ateşkes ile sona erdi (Rehimov, 2024). Anlaşma sonrasında, Ermenistan çevre bölgelerden çekilmeyi kabul etti ve Rus barış birlikleri sahada konuşlandırıldı (Rusya Devlet Başkanının Resmi Web sitesi, 2020). Bu anlaşmanın 9. maddesi bölgesel ulaşım bağlantılarına değinerek, “bölgedeki tüm ekonomik ve ulaşım bağlantılarının açılacağını,” Ermenistan’ın “Azerbaycan’ın batı bölgeleri ile Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti arasındaki ulaşım bağlantılarının güvenliğini garanti edeceğini” ve bu hatlar üzerinde Rusya Federal Güvenlik Servisi (FSB) sınır muhafızlarının denetim yapacağını öngördü (Rusya Devlet Başkanı Resmi Web sitesi, 2020). Bu madde, Azerbaycan’ın kısa sürede “Zengezur Koridoru” olarak adlandırmaya başladığı, Azerbaycan’ın anakarası ile Nahçıvan’ı birbirine bağlayacak bir transit güzergahın açılmasına dayanak olarak yorumlandı (Aslanlı, 2021).
2020 savaşının hemen ardından, ateşkesin öngördüğü ulaşım taahhütlerini hayata geçirmek ve kalıcı barışa doğru ilerlemek amacıyla diplomatik çabalar artırıldı. 11 Ocak 2021’de, iletişim kanallarının açılmasını hayata geçirmek üzere Ermenistan, Azerbaycan ve Rusya başbakan yardımcılarından oluşan üçlü bir çalışma grubu kuruldu (Cura, vd., 2021). Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, ateşkesteki ulaşım maddesinin Nahçıvan’a engelsiz bir bağlantı sağlama konusunda özel bir yükümlülük oluşturduğunu vurguladı (Caucasus Watch, 2022). Buna karşılık Ermeni yetkililer, herhangi bir “koridor” mantığı veya ülke dışı özel bir yetkiye sahip bir koridorun söz konusu olamayacağını, sadece Ermenistan egemenliği altında güzergahların açılabileceğini savundular (Armenpress, 2021). Bu süreç Ermenistan’ın koridor mantığına karşı çıkması nedeniyle sürekli uzadı.
Bu diplomasi çalışmalarına paralel olarak, Bakü kendi tarafında altyapı planlamalarını hızlandırdı. Şubat 2021’de Nahçıvan’a uzanacak güzergahın doğu yaklaşımı olarak planlanan, Ermenistan sınırına uzanan Horadiz–Ağbend demiryolunun temel atma töreni gerçekleştirildi (Azertag, 2022). Aralık 2021’de Cumhurbaşkanı Aliyev, Zengezur hattını Laçın Koridoru’yla karşılaştırarak Zengezur’da gümrük kontrol noktası olmaması gerektiğini, aksi halde Bakü’nün aynı rejimi Laçın Koridoru’na da uygulayacağını açıkladı (Aliyev, 2021). Bu süreçte Ankara, Bakü’nün en güçlü müttefiki olarak açık destek sağladı. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Nahçıvan üzerinden Zengezur ulaşım hattının açılması fikrini “barış koridorları” söylemiyle dile getirerek, bu hattın Türkiye ile Azerbaycan arasında doğrudan kara bağlantısı sunacağını ifade etti (Özer, 2023).
2025 yılında, Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdulkadir Uraloğlu’nun açıklamasıyla, Türkiye, Kars–Iğdır–Aralık–Dilucu Demiryolu hattının temeli atıldı. 224 km uzunluğunda, çift hatlı ve elektrifikasyonlu bu hattın, yılda 5.5 milyon yolcu ve 15 milyon ton yük taşıma kapasitesine sahip olması hedeflenmektedir. Projenin yatırım bedeli yaklaşık 110 milyar Türk Lirası’dır. Hat, Nahçıvan’a doğrudan erişim sağlayacak şekilde planlandı ve Uraloğlu tarafından Zengezur Koridoru’nun önemli bir bileşeni olarak sunuldu (Anadolu Ajansı, 2025; Habertürk, 2025).
Öte yandan, 2021’den itibaren Avrupa Birliği ve Amerika Birleşik Devletleri’de sürece dahil olarak iki tarafın liderlerini bir araya getirerek bir çözüm bulunması konusunda çalışmalar yürüttüler. Avrupa Konseyi Başkanı Charles Michel’in kolaylaştırıcılığında Brüksel’de Azerbaycan Cumhurbaşkanı Aliyev ile Ermenistan Başbakanı Paşinyan arasındaki görüşmelere ev sahipliği yaptı (Avrupa Konseyi, 2023). Washington ise iki taraf arasında mekik diplomasisi yürüterek 2023’te dışişleri bakanları düzeyinde görüşmelere ev sahipliği yaptı (Reuters, 2024). Sonraki haberlerde, ABD’nin Azerbaycan’a engelsiz erişimi garanti ederken Ermenistan’ın egemenliğine saygı duymayı amaçlayan, potansiyel bir transit hattın tarafsız veya üçüncü taraf yönetimi altında kavramsal öneriler sunduğu aktarıldı (Onnik, 2025).
Diplomatik çabalar devam ederken, Azerbaycan Eylül 2023’te Dağlık Karabağ’daki ayrılıkçı yapıya karşı ani bir askeri operasyon düzenledi. 19–20 Eylül’de başlatılan bu operasyon kısa sürede sonuçlandı; ayrılıkçı yönetimin çöktü. Bölgenin fiili kontrolü Azerbaycan’a geçti. Bu durum Azerbaycan’ın elini güçlendirirken Ermenistan’ın pozisyonunu zayıflattı. Rusya’nın Ukrayna’daki savaş nedeniyle bölgedeki gelişmelerden uzaklaşmaya başlaması da Batı’nın arabuluculuk çabalarını hızlandırdı (Solovyov, 2023).
Bu bağlamda, ABD Başkanı Donald Trump tarafından özel temsilci olarak atanan Steve Witkoff Mart ayında bölgeyi ziyaret ederek görüşmeler gerçekleştirdi (Al Jazeera, 2025). 2025’in Temmuz ortasına gelindiğinde Washington, Ermenistan üzerinden yaklaşık 32 kilometrelik Zengezur geçişi için üçüncü taraf yönetimi veya kira modelini gündeme getirdi. Bu model, açıkça Azerbaycan için engelsiz geçiş ile Ermenistan’ın egemenliğini uzlaştıracak şekilde tasarlandı (Radio Liberty, 2025). Buna göre Ermenistan, uzun vadeli bir süre için transit güzergahın geliştirme haklarını münhasıran ABD’ye devredecek ve ABD de işletmeyi resmen “Trump’ın Uluslararası Barış ve Refah Güzergahı” (TRIPP) adıyla anılan bir konsorsiyuma kiralayacaktır (Holland, 2025). Bu fikri Erivan, koridor egemenliğinden taviz vermeden Batı yatırımı ve güvenlik garantileri elde etmenin bir yolu olarak gördü ve destekledi (Jam news, 2025).
8 Ağustos 2025’te Beyaz Saray’da yapılan zirvede ABD Başkanı Donald Trump, Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev ve Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan bir araya geldi. TRIPP’i de içeren bir barış çerçevesi duyuruldu ve ABD arabuluculuğunda ortak deklarasyon imzalandı. Tam metin, 11 Ağustos’ta yayımlanarak kamuoyuna açıklandı (Amerika Birleşik Devletleri Dışişleri Bakanlığı, 2025).
Zirve sonrasında çeşitli ülkelerden farklı tepkiler gelirken, bu anlaşmanın doğrudan tarafı olmamakla beraber, Türkiye süreç içerisinde plana güçlü destek sinyalleri verdi ve müttefikleriyle yakın koordinasyon sağladı. Ankara, koridor planı açıklandıktan sonra projeyi memnuniyetle karşıladı. Rusya sürecin dışında kalması nedeniyle rahatsızlığını dile getirirken, İran da ABD varlığından rahatsız olduğunu açıkladı (Uren, 2025).
Bu noktada, 6 Ağustos 2025’te, imza töreni öncesinde Rusya, Ukrayna’nın Güney Odessa bölgesi yakınlarında bir doğal gaz istasyonuna saldırı düzenledi. Bu istasyon Yunanistan ve Türkiye’deki LNG terminalleri ile Trans-Balkan boru hattı üzerinden Ukrayna’ya Azerbaycan gazı sevkinde kullanılan önemli bir noktadır. Ukrayna yönetimi, saldırıyı kış hazırlıklarını ve yeni tedarik hatlarını baltalama girişimi olarak nitelendirirken ayrıca, Azerbaycan gazını taşıyan bir hattın anlaşma öncesinde hedefe alınması da dikkat çekti (Polityuk, 2025).
TRIPP’in uluslararası ulaşım koridorları ve bölgesel ticarete sağlayacağı potansiyel katkının boyutlarını çeşitli uluslararası kuruluşların yayınladığı bilgilerden yararlanarak ortaya koyabiliriz. Bunların başında Türkiye-Azerbaycan-Gürcistan-Kazakistan güzergahı üzerinden Avrupa ve Çin arasındaki ticaret akışında önem kazanan Orta Koridor gelmektedir. Dünya Bankası’nın analizleri uygun yatırımların ve politikaların hayata geçirilmesi durumunda Orta Koridor’daki seyahat sürelerinin yarıya indirilebileceğini ve 2030’a kadar taşınan yük hacimlerinin üç katına çıkabileceğini öngörmektedir (Dünya Bankası, 2023). TRIPP, Zengezur üzerinden kritik bir boşluğu doldurarak bu kazanımların gerçekleştirilmesinde kilit rol oynayacaktır. Forbes’un aktardığı bir Oxford Economics modellemesine göre, TRIPP de dahil olmak üzere koridor iyileştirmeleri tam kapasite ile hayata geçirilirse, yıllık lojistik maliyetlerinde küresel ölçekte yaklaşık 20-30 milyar dolar tasarruf sağlanabileceği öngörülmektedir (Yıldız, 2025).
Ülkeler bazındaki kazanımları değerlendirecek olursak, Azerbaycan açısından ekonomik potansiyel somut ve ölçülebilir niteliktedir. Bakü, halihazırda Alat’taki liman ve Baku-Tiflis-Kars demiryolu hattına yaptığı altyapı ve kapasite artırımı yatırımları sayesinde kendisini Orta Koridor’un ulaşım ve lojistik merkezi olarak konumlandırmaktadır (Aircenter.az, 2025; Guliyev, 2025). Zengezur bağlantısının eklenmesi bu stratejiyi daha da güçlendirecektir. Tahminlere göre koridor, yıllık ihracata 700 milyon dolardan fazla katkı sağlayabilir (Yıldız, 2025).
Türkiye de TRIPP’in açılmasıyla önemli kazanımlar elde edecek ülkeler arasında yer almaktadır. TRIPP’in batı ucuna sahip olmak, ülkenin Orta Koridor’un merkezi olma rolünü daha da pekiştirecektir. Sektör raporları, Nahçıvan’a uzanacak Kars–Iğdır–Aralık–Dilucu demiryolunda çalışmaların sürdüğünü ve hükümetin yeni istihdam, demiryolu taşımacılığında artan pay ve düşen lojistik maliyetler beklentisini öne çıkardığını aktarmaktadır (Oruç, 2025; Türkiye Cumhuriyeti Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, 2025). Türkiye’nin doğu illeri, koridorun tamamlanması ve lojistik iyileştirmelerle ihracatta %300’ün üzerinde artış yaşayabilir; yıllık ihracatın 160 milyon dolardan yaklaşık 500 milyon dolara yükselmesi öngörülmektedir (Yıldız, 2025). Stratejik açıdan ise Azerbaycan ve Hazar Denizi’ne doğrudan bağlantı, uzun deniz rotalarına veya kuzey kara yollarına bağımlılığı azaltmakta ve Ankara’nın projeye verdiği güçlü desteği pekiştirmektedir (Trend Research, 2025).
Bölgesel düzeyde, TRIPP’in Orta Koridor’a en büyük katkısı halihazırda kullanılmakta olan Türkiye-Gürcistan-Azerbaycan rotasına daha az dolambaçlı ve sınır geçişi içeren bir alternatif güzergah sunmasıdır. Bu Türkiye–Nahçıvan–Azerbaycan hattı, mesafenin kısalmasıyla hızlı bir ek alternatif rota olacak ve Orta Koridor’un daha işlevsel çalışmasına olanak sağlayacaktır. Aynı zamanda TRIPP’in, Kuşak ve Yol İnisiyatifi’nin çoklu güzergah stratejisiyle uyumlu oluşu, kara üzerinden Çin-Avrupa hattında gerçekleştirilen ticareti kolaylaştıracaktır (Kurt, 2025). Uluslararası analizlere göre, TRIPP’in hayata geçirilmesi Ermenistan için önemli kazanımlar vaat etmektedir. Güzergahın tamamlanması yoluyla yabancı yatırım çekme potansiyeli, transit bağlantıların açılmasıyla bölgesel izolasyon azalacak; ticaret ve ulaşım faaliyetleri canlanacaktır. Bu da Erivan’a yeni ekonomik fırsatlar ve gelir kaynakları sunacaktır (Tatikyan, 2025).
TRIPP’in açılabilmesi için gerekli altyapı çalışmalarına bakıldığında Azerbaycan hazırlıklarını hızlı biçimde sürdürmektedir. Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle 2021’de başlatılan Horadiz–Ağbend demiryolu hattı 110,4 km uzunluğunda, 1.520 mm hat açıklığında ve 120 km/s hıza uygun olacak şekilde tasarlandı. Bu hat, 2020 sonrası başlatılan doğu–batı eksenli karayolu ve demiryolu projeleriyle birlikte Azerbaycan’ın TRIPP için sahadaki en kritik altyapı hamlelerinden biri olarak öne çıkmaktadır (Azerbaycan Demiryolları, 2025). Ocak 2025’te tasarım çalışmaları tamamlanırken, 2025 Ağustos sonu itibarıyla Azerbaycan Demiryolları, inşaat ve montaj işlerinde yaklaşık %63, genel tasarımda ise %83 ilerleme kaydedildiğini açıkladı ve hattın 2026’da işletmeye açılması hedeflemektedir (Azertag, 2025; Javadov, 2025).
Buna paralel olarak yaklaşık 123,6 km uzunluğundaki Horadiz–Cebrayıl–Zengilan–Ağbend karayolunun yapımının %93’ü, Nisan 2025’te tamamlandı (Agamalizade, 2025). Bu gelişmeler, Bakü’nün Ağbend’deki Ermenistan sınırına kadar olan güzergahı hızlıca tamamlamadaki kararlılığını göstermektedir. İlk işletme planlarına göre Horadiz–Ağbend demiryolu hattında yıllık yaklaşık 15 milyon ton yük taşınması öngörülmektedir. İlerleyen aşamalarda hattın çift hatlı hale getirilmesi ve sinyalizasyon sistemlerinin iyileştirilmesiyle kapasitenin daha da artırılması planlanmaktadır (Mammadov, 2025).
Ermenistan’da yapılan çalışmalara gelindiğinde, genel itibariyle Erivan, koridor mantığına karşı çıktığı için güzergah üzerinde neredeyse kayda değer bir çalışma yürütmemiştir. Altyapı, yeniden inşa ve onarım işlerinin, büyük ihtimalle TRIPP çerçevesinde ABD liderliğinde yapılacak yatırımlarla hayata geçirilmesi beklenmektedir.
Son olarak 22 Ağustos 2025’te, temeli atılan 224 km uzunluğundaki Kars–Iğdır–Aralık–Dilucu demiryolu hattı için Türkiye, yaklaşık 2,4 milyar avro kadar bir dış finansman paketi aldı. Proje, yılda yaklaşık 5,5 milyon yolcu ve 15 milyon ton yük kapasitesi öngörmektedir ve yatırım bedeli yaklaşık 110 milyar Türk Lirası olarak açıklandı. Proje, hattın 2029 yılı sonunda tamamlanması hedefiyle yürütülmektedir (Oruç, 2025; Özkök, 2025). Türkiye ve Azerbaycan’da yürütülen çalışmalar ele alındığında çeşitli kaynaklar tarafından ön yapım süresi olarak 5-10 yıl ile 3-5 milyar dolar olduğu belirtilmektedir (Yıldız, 2025).
Sonuç olarak, TRIPP koridorunun açılması, Güney Kafkasya için bir dönüm noktasıdır. Tarihsel olarak parçalanmış bu bölgeyi Avrasya ticaret akışında entegre bir konuma dönüştürmektedir. Çatışma sonrası ilişkileri istikrara kavuşturmadaki sembolik rolünün ötesinde koridor, ulaşım altyapısını güçlendirip hareket engellerini azaltarak bölgesel büyümenin yeni bir evresinin temelini atarken, özellikle Azerbaycan ve Türkiye açısından TRIPP, doğu–batı bağlantısının kilit merkezleri olarak konumlarını pekiştirmektedir. Washington ise stratejik öneme sahip bu koridorda etkisini artıran somut bir diplomatik ve ekonomik başarı elde etmektedir.
Gelecek projeksiyonları açısından, koridorun ticaret ve ulaşıma katkısı büyük olasılıkla kayda değer olacaktır. Orta Koridor’daki kritik bir boşluğu kapatan TRIPP, Asya ile Avrupa arasında daha hızlı, daha güvenilir ve jeopolitik açıdan daha güvenli bağlantılar sunmaktadır. Altyapı tamamlanıp uyumlaştırıldığında, lojistik verimlilikte önemli kazanımlar, ihracat artışları ve yatırım girişleri beklenmektedir. Bu bakımdan TRIPP, yalnızca bir barış mekanizması değil aynı zamanda bölgesel ticaret dinamiklerini yeniden şekillendirme potansiyeline sahip stratejik bir ekonomik entegrasyon platformudur. Bu platform, Bakü, Ankara ve Washington’a kalıcı faydalar sağlarken, daha geniş Avrasya ekonomisi için de yeni fırsatlar açmaktadır.
Kaynaklar:
Agamalizade, Senan (2025). Horadiz-Cabrayil-Zangilan-Agbend yolunun inşaatı %93 tamamlandı. Alınan yer: https://report.az/infrastruktur/horadiz-cebrayil-zengilan-agbend-yolunun-tikintisi-93-tamamlanib?utm_. Erişim tarihi: 10.09.2025.
Aircenter.az (2025). Bakü Limanı Trans-Avrasya ticaretini kolaylaştırıyor. Alınan yer: https://aircenter.az/en/post/the-port-of-baku-facilitates-trans-eurasian-commerce-part-one-1712?utm_. Erişim tarihi: 10.09.2025.
Aliyev, Jeyhun (2021). Zengezur, Laçın koridorlarının hukuki rejimleri aynı olmalı: Aliyev. Alınan yer: https://www.aa.com.tr/en/world/legal-regimes-of-zangezur-lachin-corridors-should-be-same-aliyev/2447608?utm_. Erişim tarihi: 10.09.2025.
Aljazeera (2025). Trump, ABD’nin arabuluculuğunda anlaşma imzalamak üzere Azerbaycan ve Ermenistan liderlerini ağırlayacak. Alınan yer: https://www.aljazeera.com/news/2025/8/8/trump-to-host-azerbaijan-armenia-leaders-to-sign-us-brokered-deal?utm_. Erişim tarihi: 10.09.2025.
Amerika Birleşik Devletleri Dışişleri Bakanlığı (2025). ABD, Ermenistan ve Azerbaycan'ın tarihi toplantısına ait belgeleri yayımladı. Alınan yer: https://www.state.gov/releases/2025/08/united-states-publishes-documents-from-historic-armenia-and-azerbaijan-meeting/?utm_. Erişim tarihi: 10.09.2025.
Armenpress (2021). Güvenlik Konseyi Sekreteri, Ermenistan'ın koridor mantığıyla ilgili hiçbir konuyu tartışmadığını ve tartışmayacağını yineledi. Alınan yer: https://armenpress.am/en/article/1065541. Erişim tarihi: 10.09.2025.
Aslanlı, Araz (2021). Zengezur Koridoru: Zaferin taçlanması. Alınan yer: https://kriterdergi.com/dosya-turk-dunyasi/zengezur-koridoru-zaferin-taclanmasi?utm_. Erişim tarihi: 10.09.2025.
Avrupa Konseyi (2023). Başkan Charles Michel'in Azerbaycan Cumhurbaşkanı Aliyev ve Ermenistan Başbakanı Paşinyan ile üçlü görüşmesinin ardından yaptığı basın açıklaması. Alınan yer: https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2023/07/15/press-remarks-by-president-charles-michel-following-trilateral-meeting-with-president-aliyev-of-azerbaijan-and-prime-minister-pashinyan-of-armenia/?utm_. Erişim tarihi: 10.09.2025.
Azerbaycan Demiryolları (2025). Horadiz Ağbend. Alınan yer: https://corp.ady.az/en/ady-2/projects/horadiz-aghband?utm_. Erişim tarihi: 10.09.2025.
Azertag (2022). Horadiz–Ağbend demiryolunun Soltanlı istasyonu temel atma töreni. Alınan yer: https://azertag.az/en/xeber/2152439. Erişim tarihi: 10.09.2025.
Azertag (2025). ADY: Horadiz-Ağbend demiryolunda inşaat ve montaj çalışmalarının yüzde 63'ü tamamlandı. Alınan yer: https://azertag.az/xeber/horadiz_agbend_demir_yolu_xettinde_ise_tikinti_qurasdirma_islerinin_66_faizi_tamamlanib-3587803?utm_. Erişim tarihi: 10.09.2025.
Caucasus Watch (2022). Aliyev, Ermenistan ile normalleşme süreci, Zangezur koridoru, Minsk Grubu, Gürcistan'ın arabuluculuktaki rolü ve Ermenistan ile Azerbaycan'ın yorumları hakkında konuştu. Alınan yer: https://caucasuswatch.de/en/news/aliyev-on-normalization-process-with-armenia-zangezur-corridor-minsk-group-georgias-role-in-the-mediation-and-comments-from-armenia-and-azerbaijan.html?utm_. Erişim tarihi: 10.09.2025.
Dünya Bankası (2023). Orta Ticaret ve Ulaştırma Koridoru: 2030'a kadar yük hacimlerini üç katına çıkarmak ve seyahat süresini yarıya indirmek için politikalar ve yatırımlar. Alınan yer: https://www.worldbank.org/en/region/eca/publication/middle-trade-and-transport-corridor?utm_. Erişim tarihi: 10.09.2025.
Guliyev, Vusal (2025). Orta Koridorun yükselen önemi. Alınan yer: https://bakudialogues.idd.az/articles/the-rising-significance-of-the-middle-corridor-18-10-2022?utm_. Erişim tarihi: 10.09.2025.
Habertürk (2025). Kars-Iğdır-Aralık-Dilucu demiryolu hattının temeli atıldı. Alınan yer: https://www.haberturk.com/kars-igdir-aralik-dilucu-demiryolu-hatti-nin-temeli-atildi-3816661-ekonomi. Erişim tarihi: 10.09.2025.
Holland, Steve (2025). ABD, Ermenistan-Azerbaycan barış anlaşmasında stratejik geçiş koridorunu güvence altına aldı. Alınan yer: https://www.reuters.com/world/us-secures-strategic-transit-corridor-armenia-azerbaijan-peace-deal-2025-08-07/. Erişim tarihi: 10.09.2025.
Jam news (2025). Üçüncü taraf denetimi yok Ermenistan Dışişleri Bakanı “Trump Rotası” programı hakkında konuştu. Alınan yer: https://jam-news.net/armenian-foreign-minister-on-the-washington-declaration/?utm_. Erişim tarihi: 10.09.2025.
Javadov, Sadig (2025). Azerbaycan, Horadiz-Ağbend demiryolunda devam eden ilerlemeye ışık tutuyor. Alınan yer: https://www.trend.az/business/4087540.html. Erişim tarihi: 10.09.2025.
Kurt, Veysi (2025). Doğu-Batı arasında alternatif ticaret rotaları ve Türkiye'nin stratejik rolü. Alınan yer: https://kriterdergi.com/siyaset/dogu-bati-arasinda-alternatif-ticaret-rotalari-ve-turkiyenin-stratejik-rolu?utm_. Erişim tarihi: 10.09.2025.
Mammadov, Shukran (2025). ADY: Horadiz-Aghband demiryolunun yıllık kapasitesinin 15 milyon ton olması planlanıyor. Alınan yer: https://en.apa.az/corridors/ady-annual-capacity-of-horadiz-aghband-railway-planned-to-be-15-million-tons-476899?utm_. Erişim tarihi: 10.09.2025.
Onnik, Krikorian, James (2025). ABD'nin Ermenistan-Azerbaycan transit koridorundaki rolü tartışmalara yol açtı. Alınan yer: https://jamestown.org/program/u-s-role-in-armenia-azerbaijan-transit-corridor-sparks-controversy/?utm_. Erişim tarihi: 10.09.2025.
Oruç, Mertkan (2025). Kars-Iğdır-Aralık-Dilucu demir yolu hattının temeli 22 Ağustos'ta atılacak. Alınan yer: https://www.aa.com.tr/tr/gundem/kars-igdir-aralik-dilucu-demir-yolu-hattinin-temeli-22-agustosta-atilacak/3664389. Erişim tarihi: 10.09.2025.
Özer, Aslan, Dilara (2023). Karabağ'ın kurtarılması Kafkasya'da 'barış koridorlarının açılmasını sağlayacak: Erdoğan. Alınan yer: https://www.dailysabah.com/politics/diplomacy/karabakh-liberation-to-enable-peace-corridors-in-caucasus-erdogan?utm_. Erişim tarihi: 10.09.2025.
Özkök, Cüneyt, Kemal (2025). Yatırım bedeli 110 milyar lira olan Kars-Iğdır-Aralık-Dilucu Demir yolu hattı'nın temeli bugün atılıyor. Alınan yer: https://www.aa.com.tr/tr/ekonomi/yatirim-bedeli-110-milyar-lira-olan-kars-igdir-aralik-dilucu-demir-yolu-hattinin-temeli-bugun-atiliyor/3665456?utm_. Erişim tarihi: 10.09.2025.
Polityuk, Pavel (2025). Kiev, Rusya'nın kış hazırlıklarını baltalamak için Ukrayna'nın önemli gaz bağlantı noktasına saldırdığını söyledi. Alınan yer: https://www.reuters.com/business/energy/russia-hit-key-ukraine-gas-interconnector-undermine-preparation-winter-kyiv-says-2025-08-06/?utm_. Erişim tarihi: 10.09.2025.
Radio Liberty (2025). Kafkasya'da Zengezur Koridoru'nun yönetimi ABD'ye mi kaldı? Bu İran'ın hoşuna gitmeyecektir. Alınan yer: https://www.rferl.org/a/us-proposal-zangezur-corridor-iran-influence-caucasus/33479973.html?utm_. Erişim tarihi: 10.09.2025.
Rehimov, Ruslan (2024). Azerbaycan'ın zafer kazandığı 2. Karabağ Savaşı'nın başlamasının üzerinden 4 yıl geçti. Alınan yer: https://www.aa.com.tr/tr/dunya/azerbaycanin-zafer-kazandigi-2-karabag-savasinin-baslamasinin-uzerinden-4-yil-gecti/3343179?utm_. Erişim tarihi: 10.09.2025.
Reuters (2024). Blinken, Azeri ve Ermeni liderlerle barış görüşmeleri hakkında görüştü. Alınan yer: https://www.reuters.com/world/asia-pacific/blinken-speaks-azeri-armenian-leaders-about-peace-talks-2024-04-28/. Erişim tarihi: 10.09.2025.
Rusya Devlet Başkanı Resmi Web sitesi (2020). Azerbaycan Cumhurbaşkanı, Ermenistan Başbakanı ve Rusya Devlet Başkanı’nın Dağlık Karabağ’a ilişkin bildirisi (ateşkes metni). Alınan yer: http://en.kremlin.ru/events/president/news/64384. Erişim tarihi: 10.09.2025.
Solovyov, Vladimir (2023). Azerbaycan'ın Dağlık Karabağ'ı kontrol etmesi Güney Kafkasya'daki çatışmayı durdurmayacak. Alınan yer: https://carnegieendowment.org/russia-eurasia/politika/2023/09/azerbaijani-control-of-nagorno-karabakh-will-not-stop-conflict-in-the-south-caucasus?lang=en&utm_. Erişim tarihi: 10.09.2025.
Tatikyan, Sossi (2025). Ermenistan-Azerbaycan anlaşmasında ABD aracılı TRIPP: Fırsatlar ve riskler. Alınan yer: https://evnreport.com/politics/u-s-brokered-tripp-in-the-armenia-azerbaijan-deal-opportunities-and-risks/?utm_. Erişim tarihi: 10.09.2025.
Trend Research (2025). Stratejik Uyum: Türkiye ve Azerbaycan. Alınan yer: https://trendsresearch.org/insight/turkiye-in-the-caucasus-from-security-to-integration/?srsltid=AfmBOoqxaREG1xsA0Y9wPUaL7jusSRlMKvjAkSpe0_Gf1vv6mzFSB4Pr&utm_. Erişim tarihi: 10.09.2025.
Türkiye Cumhuriyeti Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (2025). Zengezur Koridoru’nda tarihi adım. Alınan yer: https://www.uab.gov.tr/haberler/zengezur-koridoru-nda-tarihi-adim?utm_. Erişim tarihi: 10.09.2025.
Uren, Çağla (2025). Zengezur'dan Trump Rotası'na: Yeni koridor Türkiye ve dünyayı nasıl etkileyecek? Alınan yer: https://tr.euronews.com/2025/08/08/zengezurdan-trump-rotasina-yeni-koridor-turkiye-ve-dunyayi-nasil-etkileyecek?utm_. Erişim tarihi: 10.09.2025
Yıldız, Güney (2025). Amerika'nın Zangezur'a yüksek riskli bahsi: ABD liderliğindeki bir koridor Avrupa'nın enerji maliyetlerini nasıl azaltabilir ve Rusya'ya karşı koyabilir? Alınan yer: https://www.forbes.com/sites/guneyyildiz/2025/07/18/americas-high-stakes-bet-on-zangezur-how-a-us-led-corridor-could-slash-europes-energy-costs-and-counter-russia/?utm_. Erişim tarihi: 10.09.2025.
Not: Bu blogda ifade edilen görüşler yazarın kendi görüşleri olup Enstitü’nün yayın politikasını yansıtmamaktadır.
